تحلیل پیشران‌های کلیدی توسعه اخلاق‌مدار گردشگری روستایی با تأکید بر اثرگذاری و عدم‌قطعیت‌های آینده: مطالعه موردی شهرستان طرقبه‌شاندیز

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

تکتم سربرقی مقدم ¹

مریم قاسمی ²

خدیجه بوذرجمهری ²

¹ دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2026.99645.1674

چکیده

رشد فزاینده گردشگری روستایی وپیامدهای اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی ناشی از گردشگری انبوه، ضرورت گذار از رویکردهای صرفاً اقتصادی به الگوهای مبتنی بر اخلاق، پایداری و مسئولیت‌پذیری را بیش از گذشته آشکار ساخته است. با وجود گسترش ادبیات گردشگری پایدار، شناخت پیشران‌های راهبردی و عدم‌قطعیت‌های آینده مؤثر بر توسعه اخلاق‌مدار گردشگری ، به‌ویژه در مقاصد روستایی، همچنان با خلأ پژوهشی مواجه است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی توسعه اخلاق‌مدار گردشگری در شهرستان طرقبه‌شاندیز و اولویت‌بندی آن‌ها براساس میزان اثرگذاری و عدم‌قطعیت‌های آینده انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه‌ای و از نظر روش،توصیفی-تحلیلی با رویکرد آینده‌پژوهی است. جامعه پژوهش را ۳۰ نفر از خبرگان حوزه گردشگری روستایی تشکیل دادند که با روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. شناسایی عوامل مؤثر بر پایه چارچوب PESTEL و در سه سطح محلی، ملی و بین‌المللی انجام گرفت. درگام نخست، ۵۶ عامل شناسایی و پس از ارزیابی خبرگان، 18 پیشران کلیدی استخراج شد. نتایج نشان داد که «ظرفیت تحمل اکولوژیکی مقصد»(۴.۹۰)، «پیوند اقتصاد محلی با اصول اخلاق گردشگری»(۴.۸۳) و «فقدان ضمانت‌های اجرایی سیاست‌ها»(۴.۷۷) مهم‌ترین پیشران‌های اثرگذار بر آینده گردشگری اخلاق‌مدار هستند. همچنین، در میان سطوح تحلیل سطح محلی با میانگین اثرگذاری۴.۵۴ بیشترین نقش را در شکل‌دهی آینده گردشگری اخلاق‌مدار ایفا می‌کند، در حالی که سطح ملی با میانگین عدم‌قطعیت۳.۹۶ بیشترین ابهام و ناپایداری را در مسیر تحقق این الگو نشان می‌دهد. یافته‌ها بیانگر آن است که آینده گردشگری اخلاق‌مدار نه صرفاً به حفاظت محیط‌زیست یا رعایت اصول اخلاقی، بلکه به هم‌افزایی میان حکمرانی کارآمد، توانمندسازی جامعه محلی، مسئولیت‌پذیری ذی‌نفعان، تاب‌آوری اکولوژیکی و انسجام سیاستی در سطوح مختلف وابسته است. از این‌رو، توسعه اخلاق‌مدار گردشگری مستلزم اتخاذ رویکردی چندسطحی و آینده‌نگر است که بتواند هم‌زمان ظرفیت‌های محلی را تقویت کرده، عدم‌قطعیت‌های سیاستی را مدیریت کند و مقاصد روستایی را با استانداردهای جهانی اخلاق گردشگری و الزامات توسعه پایدار همسو سازد.

کلیدواژه‌ها

توسعه اخلاق‌مدار

گردشگری روستایی

تحلیل پیشران‌ها

عدم‌قطعیت‌های آینده

شهرستان طرقبه‌شاندیز

موضوعات

• توسعه پایدار و پایداری محیط

---