واکاوی روابط ژئوپلیتیکی روسیه و ترکیه در منازعات منطقه‌ای (از بحران کریمه تا پایان سال ۲۰۲۵ میلادی)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

سید سروش اسداللهی ¹

یاشار ذکی ¹

محمود واثق ¹

علی ولیقلی زاده ²

¹ گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران ـ ایران.

² دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.

https://doi.org/10.22067/jgrd.2026.96681.1613

چکیده

ترکیه به عنوان یک قدرت منطقه‌ای و روسیه در جایگاه یک قدرت جهانی، با وجود رقابت‌های دیرینه، نقش تعیین‌کننده‌ای در تحولات ژئوپلیتیکی غرب آسیا، قفقاز و پیرامون آن دارند. روابط این دو کشور در سالیان گذشته، تحت تأثیر منافع متعارض و همسو، ماهیتی پیچیده و توأمان رقابتی ـ همکاری‌جویانه داشته است. این پژوهش با هدف واکاوی الگوهای رفتاری دو کشور، ضمن اتخاذ رویکردی توصیفی ـ تحلیلی، به استخراج و ارزیابی داده‌ها از میان منابع کتابخانه‌ای و اسناد راهبردی پرداخته است. محدودۀ زمانی مطالعه، یک دهه تحول راهبردی از آغاز بحران اوکراین (۲۰۱۴) تا سال ۲۰۲۵ م. را پوشش می‌دهد. تحلیل یافته‌ها بر مبنای نظریۀ واقع‌گرایی نوکلاسیک تبیین می‌کند که چگونه متغیّرهای میانجی سطح واحد (همچون برداشت‌های تصمیم‌گیرندگان و ساختار قدرت داخلی) فشارهای ناشی از ساختار آنارشیک نظام بین‌الملل را فیلتر کرده و منجر به انتخاب الگوهای «عمل‌گرایی مصلحت‌اندیشانه» شده‌اند. بر این اساس، رهبران دو کشور با مدیریت حرفه‌ای بحران‌ها در اوکراین، قره‌باغ و لیبی، ضمن حفظ رقابت ژئوپلیتیکی، از تقابل مستقیم اجتناب کرده و بر وجوه همکاری‌جویانه برای تأمین منافع ملّی تمرکز کرده‌اند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که الگوی حاکم بر روابط آن‌ها از تقابل سنّتی به سمت «موازنۀ فعال و رقابت مدیریت‌شده» بر پایۀ سه‌گانه تعارض، رقابت و همکاری تغییر جهت داده است. رهبران دو کشور با درک عمیق از ماهیت نظام بین‌الملل از بروز هرگونه تقابل تمام‌عیار اجتناب کرده و از بحران‌ها به عنوان فرصتی برای امتیازگیری و ارتقای جایگاه خود بهره برده‌اند. این رویکرد عمل‌گرایانه نه تنها به آن‌ها امکان داده تا در حوزه‌های نفوذ یکدیگر رقابت کنند، بلکه منجر به تعمیق روابط در حوزه‌های استراتژیک شده است.

کلیدواژه‌ها

روابط ژئوپلیتیکی

روسیه و ترکیه

واقع‌گرایی

رقابت و همکاری

منازعات منطقه‌ای

موضوعات

• بنیاد و فلسفه علم جغرافیا و فضای جغرافیایی

---