تدوین راهبردهای موثر در تحقق شهر مشارکت پذیر در شهرهای میانی ایران مطالعه موردی شهر بروجن

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

امیررضا تقوائی

دانش آموختۀ کارشناسی ارشد گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان

https://doi.org/10.22067/jgrd.2026.98778.1655

چکیده

شهرهای میانی به دلیل نقش پل‌گونه میان سکونتگاه‌های روستایی و کلان‌شهرها، از جایگاه ویژه‌ای در تعادل فضایی و توسعه ناحیه‌ای برخوردارند، اما تحقق شهر مشارکت‌پذیر در این شهرها با چالش‌های ساختاری، نهادی و اجتماعی چندلایه‌ای روبه‌رو است. پژوهش حاضر با هدف تدوین راهبردهای مؤثر در تحقق شهر مشارکت‌پذیر در شهرهای میانی ایران، به مطالعه موردی شهر بروجن پرداخته است. روش پژوهش توصیفی‑تحلیلی و پیمایشی است. داده‌ها از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته با ۴۲ گویه و نمونه‌گیری تصادفی از ۳۹۵ شهروند (حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران) در ۱۱ محله جمع‌آوری شد. روایی محتوایی با شاخص‌های سی‌وی‌آر و سی‌وی‌آی و پایایی با آلفای کرونباخ (88/0) تأیید گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی، ماتریس سوات و ماتریس برنامه‌ریزی استراتژیک کمی انجام گرفت. یافته‌های تحلیل عاملی نشان داد چهار عامل «حکمرانی و اعتماد شهری»، «اقتصاد محلی و رفاه»، «سرمایه اجتماعی و مشارکت مدنی» و «پایداری محیط‌زیست و زیست‌پذیری» در مجموع ۱/91 درصد از واریانس مشارکت‌پذیری را تبیین می‌کنند. تحلیل سوات آشکار ساخت که بروجن از سه قوت قوی (تعاملات اجتماعی، مشارکت داوطلبانه، حس مکان) و شش فرصت قوی برخوردار است، اما با پنج ضعف متوسط (زیرساخت، زباله، آب، اقتصاد محلی، پاسخگویی) و هشت تهدید متوسط (از جمله مهاجرت نخبگان به کلان‌شهرها، آلودگی فراشهری و خشکسالی) مواجه است که تمامی این عوامل بر نقش منطقه‌ای شهر تاثیر مستقیم دارند. اولویت‌بندی کیو‌اس‌بی‌ام نشان داد که استراتژی «بانک اطلاعات داوطلبان فراشهری» با بالاترین امتیاز (11/4) بهترین بازده را دارد. در پایان، راهبردهای زمانی (ضربتی، میان‌مدت، بلندمدت) و مکانی (تفکیک محلات پیشرو، میانی و بحرانی) با نگاه به کارکرد منطقه‌ای بروجن (ارائه خدمات به نواحی پیرامونی، کاهش مهاجرت، تقویت بازارهای کشاورزی و کاهش آلودگی) ارائه شده است. این پژوهش برای نخستین بار در یک شهر میانی ایران، الگویی عملیاتی برای افزایش مشارکت‌پذیری با رویکرد توسعه ناحیه‌ای فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها

مشارکت‌پذیری

شهرهای میانی

توسعه ناحیه‌ای

تحلیل عاملی

تحلیل سوات

موضوعات

• برنامه ریزی در بخش های شهری و روستایی

---