نقش‌پذیری روستاشهری و تأثیرات آن بر شاخص‌های اجتماع‌محور و فراغت‌محور سبک زندگی (منطقۀ مورد مطالعه: شهر ثمرین اردبیل)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

ارسطو یاری حصار ¹

بهرام ایمانی ²

آرزو مرادی شاغونگنش ³

برزین ضرغامی ⁴

¹ استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

² دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری و روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

³ کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی،دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

⁴ استادیار گروه گردشگری،دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2025.91327.1511

چکیده

سیاست ارتقای روستاهای بزرگ به شهرهای کوچک ازجمله سیاست‌هایجدیدی است که اغلب کشورهای درحال‌توسعه باهدف ارتقای سطح زندگی و کاهش مهاجرت ساکنان نواحی روستایی به کار می‌گیرند و در ایران نیز در طی سه دهۀ اخیر این سیاست توسط وزارت کشور و نهادهای فرادست به‌شدت دنبال شده است و سکونتگاه­های روستایی زیادی با این سیاست از روستا به شهر تغییر نقش داده‌اند و به دنبال آن علاوه بر تغییرات و تحولات ساختاری - کارکردی، تغییراتی در سبک زندگی افراد ساکن در این روستا شهرها به وجود آمده است. هدف از انجام این پژوهش بررسی تأثیر نقش‌پذیری روستا-شهری و تأثیرات آن بر تحولات سبک زندگی ساکنان شهر ثمرین اردبیل است. پژوهش حاضر به لحاظ ماهیت از نوع تحقیقات کاربردی، و به لحاظ روش از نوع تحقیقات کمّی است. جامعۀ آماری این تحقیق مشتمل بر تمامی ساکنین روستا شهر ثمرین است و جامعۀ نمونۀ این تحقیق نیز شامل 252 خانوار است که با روش کوکران برآورد شده و به‌صورت تصادفی سیستماتیک برای پرکردن پرسش‌نامه انتخاب شده‌اند. بررسی نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که تغییرات صورت‌گرفته در شاخص‌های سبک زندگی اجتماع‌محور و فراغت‌محور کم و متوسط ارزیابی می‌شود. به‌عبارتی دیگر نقش‌پذیری روستا شهری و تحولات بنیادین در نظام اداری و مدیریتی سکونتگاه موردمطالعه منجر به تحولات کمی در سبک زندگی شده و تغییرات سبک زیستی بیش از آنکه متأثر از تصمیمات نهادهای دولتی باشد، به سطح ارتباطات اجتماعی و عوامل فرهنگی و رسانه‌ای بستگی دارد.
 

کلیدواژه‌ها

روستا شهر

سبک زندگی

اجتماع‌محور

فراغت‌محور

شهر ثمرین

موضوعات

• برنامه ریزی در بخش های شهری و روستایی

---

مراجع

1. آسابرگر، آ. (1383). روش‌های تحلیل رسانه‌ها. (پ. اجلالی، ترجمه). تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
2. آگهی، ح؛ بینائیان، ا؛ و فتاحی، ص. (1396). بررسی موانع فردی و خانوادگی مشارکت زنان در امور سیاسی و اجتماعی روستا (مورد مطالعه: شهرستان هرسین دهستان شیراز). فصلنامۀ راهبردهای توسعۀ روستایی، 1(13)، 39-21.
3. ابن‌خلدون، ع. (1373). مقدمۀ ابن‌خلدون (2 جلدی). (م. پروین‌گنابادی، ترجمه). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
4. ابراهیم‌آبادی، ح. (1392). رویکردی میان‌رشته‌ای بر سبک زندگی، با نگاه جامعۀ ایرانی. فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 5(4)، 55-33.
5. افتخاری، ر؛ بدری، س؛ پایدار، ا؛ و سوادی، ع. (1393). تحلیل ادراکات روستاییان از پیشرفت زندگی و ابعاد و موانع آن (مطالعه موردی: روستای دوساری دشت جیرفت). فصلنامۀ پژوهش‌های روستایی، 2(10)، 73-51.
6. ایزدی‌خرامه، ح. (1380). تبدیل روستا به شهر و نقش آن در توسعۀ روستایی (مورد مطالعه: استان فارس). رسالۀ دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی. دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
7. ازکیا، م؛ و حسینی‌رودبار، ک. (1389). بررسی تغییرات سبک زندگی در جامعۀ روستایی ایران. فصلنامۀ جامعه‌شناسی معاصر، 1(3)، 58-5.
8. بازیار، ف؛ عبدالهیان، ح؛ آزادارمکی، ت؛ و نوابخش، م. (1400). مطالعۀ بازنمایی سبک زندگی زنان ایرانی در آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی. فصلنامۀ انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 17(62)، 49-27.
9. باکاک، ر. (2002). مصرف. (خ. صابری، ترجمه). تهران: انتشارات شیرازه.
10. بذرافشان، ج؛ و رفیعی، ع. (1392). بررسی تأثیر فضای مجازی بر هویت جوانان روستایی (مطالعه موردی: دهستان بالارخ تربت حیدریه). مطالعات روان‌شناسی تربیتی، 5(17)، 22-2.
11. بوردیو، پ. (1384). اشکال سرمایه، سرمایۀ اجتماعی، اعتماد، دموکراسی و توسعه. چاپ اول. (ک. تاج‌بخش، ویرایش؛ ا. خاکباز؛ ح. پویان، ترجمه). تهران: نشر شیرازه.
12. تاج‌بخش، غ؛ و گودرزی، ف. (1402). تأثیر سبک زندگی بر مؤلفه‌های هویتی جوانان استان آذربایجان غربی. فصلنامۀ مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 16(62)، 524- 507.
13. جمالی، ع؛ و نعمت‌اللهی، س. (1400). بررسی و ارزیابی نقش شهروندان و مشارکت اجتماعی آنان در دستیابی به اهداف توسعۀ پایدار شهری (نمونه‌موردی: شهر تبریز). فصلنامۀ علمی سیاست‌گذاری محیط شهری، 3(1)، 101-95.
14. حجاریان، ا؛ و دالوندی، س. (1400). تبیین اثرات پاندمی کرونا بر میزان زیست‌پذیری (مورد مطالعه: مناطق روستایی شهرستان زاهدان). پایداری، توسعه و محیط زیست، 2(4)، 49-35.
15. خراسانی، م. ا؛ و رضوانی، م. ر. (1392). شناخت و تحلیل تفاوت زیست‌پذیری روستاهای پیرامون شهری در شهرستان ورامین. فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، 4(2)، 74-55.
16. خورشیدی، ز؛ گلوجه، ر؛ حبیب‌پورگتاپی، ک؛ و کرم‌پور، ر. (1397). بررسی عامل‌های سبک زندگی در خانواده‌های روستایی با مطالعه‌ای در بین خانواده‌های روستایی شهرستان بستان‌آباد استان آذربایجان شرقی. مجلۀ مطالعات جامعه‌شناسی، 12(38)، 137-119.
17. ذکایی، م. س. (1391). مصرف و سبک زندگی: رویکردها، مسائل و آسیب‌ها. فصلنامۀ رسانه، 5(25)، 34-5.
18. ربیعی، ح؛ و تک‌روستا، م. (1400). بررسی و تبیین تأثیرات کرونا بر اقتصاد مناطق روستایی، نمونه‌موردی: روستای اشکور علیا. فصلنامۀ آمایش سیاسی فضا، 3(3)، 162- 148.
19. رفعت‌جاه، م. (1390). فراغت و ارزش‌های فرهنگی. فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی، 4(1)، 190-151.
20. رهنما، م. ر؛ قنبری، م؛ محمدی‌حمیدی، س؛ و حسینی، س. م. (1398). ارزیابی و سنجش زیست‌پذیری شهری در کلان‌شهر اهواز. فصلنامۀ شهر پایدار، 2(2)، تابستان 1398، 17-1.
21. رومیانی، ا؛ غیاثی، ج؛ و اصغری، ا. (1397). کاربرد فناوری در تقویت روابط شهر و روستا (منطقۀ موردمطالعه: زنجان و روستاهای پیرامون). فصلنامۀ مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 5(17)، 68-46.
22. زارع، ب؛ و فلاح، م. (1391). بررسی سبک زندگی جوانان در شهر تهران و عوامل مؤثر بر آن. فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، 5(4)، 105-57.
23. زیمل، گ؛ و علی‌آباذری، ی. (1372). کلان‌شهر و حیات ذهنی. فصلنامۀ علوم اجتماعی، 3(4)، 66-53.
24. شاطریان، م؛ صلاحی، گ؛ گنجی‌پور، م؛ و اشنویی، ا. (1395). تبیین پیامدهای اجتماعی تبدیل نقاط روستایی به شهر، مطالعه‌موردی: شهرهای نیاسر، بزرک، سفیدشهر و مشکات در ناحیۀ کاشان. فصلنامۀ فضای جغرافیایی دانشگاه آزاد اهر، 3(55)، 64-45.
25. شکری، م؛ و عباس‌زاده، م. (1392). مقایسۀ سبک زندگی مصرفی در میان دو گروه زنان شاغل و زنان خانه‌دار در شهر میانه. فصلنامۀ مطالعات جامعه‌شناسی، 5(16)، 70-57.
26. شهرکی‌زنگنه، س. (1392). فرآیند تبدیل نقاط روستایی به شهر در مقیاس ملی و پیدایش پدیدۀ خام‌شهرها. فصلنامۀ پژوهش‌های روستایی، 4(3)، 557-535.
27. صابر، ا؛ خاتون‌آبادی، ا؛ و ابراهیمی، م. ص. (1394). بررسی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی تبدیل روستا به شهر (مطالعه‌موردی: روستا-شهر حسن‌آباد، شهرستان اقلید). فصلنامۀ برنامه‌ریزی و مطالعات شهری، 3(10)، تابستان 1394، 28-11.
28. صادقی‌قمشلو، ف؛ امینی‌فسخودی، ع؛ و هدایت‌الله، ن. (1392). ارزیابی و تحلیل پیامدهای تبدیل روستا به شهر (مطالعه موردی: شهرستان‌های جنوب اصفهان). پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد. دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه اصفهان.
29. صالح‌آبادی، ا؛ و سلیمی‌امان‌آبادی، م. (1392). بررسی رابطۀ سبک زندگی جوانان و فعالیت فراغت در شهر شیران. کنگرۀ ملی اوقات فراغت و سبک زندگی جوانان، 3(15)، 595-581.
30. عنابستانی، ع؛ و جوانشیری، م. (1394). مکان‌یابی بهینۀ فضاهای آموزشی در سکونتگاه‌های روستایی (مطالعه‌موردی: نقاط روستایی شهرستان خواف). فصلنامۀ جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، 5(16)، 110-91.
31. فتاحی، ه؛ حقیقتیان، م؛ و هاشمیان‌فر، س. (1398). بررسی عوامل اجتماعی-فرهنگی مرتبط با سبک زندگی سلامت‌محور جوانان شهر اصفهان. فصلنامۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، 2(1)، 172-159.
32. فتحی، س؛ و فدوی، ج. (1390). بررسی وضعیت مشارکت اجتماعی شهروندان در نواحی منطقه5 شهر تهران. فصلنامۀ مطالعات مدیریت شهری، 3(7)، 109-94.
33. فتحی، س؛ و مختارپور، م. (1393). بررسی نقش و تأثیر رسانه‌های نوین تصویری در تغییر سبک زندگی (موردمطالعه: دانشجویان دانشگاه علوم و تحقیقات تهران). فصلنامۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، 6(2)، بهار 1393، 82-65.
34. فکوهی، ن. ؛ انصاری مهابادی، ف. (1382). اوقات فراغت و شکل‌گیری شخصیت فرهنگی (نمونه موردی دو دبیرستان دخترانه شهر تهران). فصلنامۀ نامۀ انسان‌شناسی، 2(4)، 61-89.
35. کرمی‌دهکرودی، م؛ و میانی، ع. (1400). ژرف‌نگری کیفی چالش‌های معیشت پایدار مناطق روستایی با استفاده از نرم‌افزار Atlas-ti (موردمطالعه: روستاهای شمالی شهرستان اندر، استان غربی در کشور افغانستان). فصلنامۀ برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 25(3)، 145-120.
36. گیدنز، آ. (1382). مبانی جامعه‌شناسی. (م. صبوری، ترجمه). تهران: نشر نی.
37. مرکز آمار ایران. (1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
38. مظلومیان، س؛ و خاجو، ک. (1394). آموزش تغییر سبک زندگی در حفظ محیط زیست و منابع طبیعی. دومین همایش ملی صیانت از منابع طبیعی و محیط زیست (مقاله کنفرانسی. دانشگاه محقق اردبیلی اردبیل.
39. مهدوی‌کنی، م. ح. (1387). مفهوم سبک زندگی و گسترۀ آن در علوم اجتماعی. فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی، 1(1)، 45-22.
40. میجلی، ج. (1398). توسعۀ اجتماعی، نظریه و اقدام. (س.ا. فیروزآبادی؛ ح. دباغی، ترجمه). تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
41. نجارزاده، م. (1391). بررسی تفاوت‌های سبک زندگی گروه‌های شهری و روستایی در ارتباط با جهانی شدن فرهنگی (موردمطالعه: اصفهان و روستاهای آن)، فصلنامۀ جامعه‌شناسی کاربردی، 23(20)، 164-143.
42. نیکدل، ن؛ شهماری‌اردجانی، ر؛ حسنی‌مهر، س. ص؛ و اصغری، ح. (1401). تحلیل زیست‌پذیری سکونتگاه‌های روستایی شهرستان صومعه‌سرا. فصلنامۀ مهندسی جغرافیایی سرزمین، 6(12)، 276-261.
43. ویسی، ا؛ امان‌پور، س؛ حسینی، س؛ و جوهری، ص. (1393). نقش تبلیغات در توسعۀ گردشگری روستایی (موردمطالعه: روستای میمند استان کرمان). اولین همایش بین‌المللی علمی-راهبردی توسعه گردشگری، مشهد، ص25.
44. ویل، آ، (2001). فراغت، فرهنگ و سبک زندگی. (م. قاسمی پاکرو، ترجمه). تهران: آسان نشر.
45. وبلن، ت. (2007). نظریۀ طبقه تن‌آسا. (ا. فرهنگ، ترجمه). تهران: نشرنی.
46. یاری‌حصار، ا؛ حیدری، و؛ و نارینی، ر. (1395). مطالعۀ تغییر سبک زندگی و اثرات و پیامدهای آن بر تولید و توسعۀ روستایی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان اردبیل). مجلۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، 9(1)، 86-69.
47. یوسف‌نیا، م؛ و حقیقتیان، م. (1395). بررسی عوامل مؤثر بر سبک زندگی در نواحی روستایی ایران (مطالعه موردی: نواحی روستایی شهرستان‌های خواف و رشتخوار). مجلۀ پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، 3(4)، 59-47.
48. یوسف‌نیا، م؛ مهاجرانی، ع؛ و حقیقتیان، م. (1394). بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر سبک زندگی ساکنان روستاهای تبدیل شده به شهر (مطالعه‌موردی شهرستان‌های خواف و رشتخوار در استان خراسان رضوی). فصلنامۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی خراسان،10(2)، 165-143.

 

49. Adler, A. (1956). The individual psychology of Alfred Adler: A systematic presentation in selections from his writings. (H. L. Ansbacher & R. R. Ansbacher, Eds.). New York, NY: Basic Books.
50. Anderson, W. T., & Golden, L. L. (1984). Lifestyle and Psychographics: A Critical Review and Recommendation. In T. C. Kinnear (Ed.), Advances in Consumer Research (Vol. 11, pp. 405-411). Provo, UT: Association for Consumer Research.
51. Aspalter, C., & Sing, S. (2008). Debating social development: An introduction. In S. Sing & C. Aspalter (Eds.). Social development: Issues, challenges and strategies (pp. 1–22). New Delhi, India: Macmillan.
52. Bryant, L. S. (2006). Community Foundations: The Asset-based Development of an Australian Community Organization as a Foundation Source for Sustainable Community Development. Australia: RMIT University, School of Management.
53. Chaney, D. (1996). Lifestyle. London: Routledge.
54. Hung, W., Chen, S., & Nguyen, L. T. (2020). Corporate social responsibility and organizational resilience to COVID-19 Crisis: An Empirical Study of Chinese Firms. Sustainability, 12(21), 8970. doi:10.3390/su12218970.
55. Kraemer, M. U. G., Yang, C. H., Gutierrez, B., Wu, C. H., Klein, B., Pigott, D. M., ... & Hay, S. I. (2020). The effect of human mobility and control measures on the COVID-19 epidemic in China. Science, 368(6490), 493-497.
56. Ligale, A. N. (1982). The Role of Small and Intermediate Cities in National Development in Africa. Nagoya, Japan: UNCRD.
57. McKee, J. B. (1969). Introduction to Sociology. New York: Holt, Rinehart & Winston Inc.
58. Phillips, R., & Pittman, R. H. (2009). An Introduction to Community Development. London: Routledge.