واکاوی کیفیت ورودی‌های شهرها از دیدگاه شهروندان و مسافران،مطالعه موردی شهر شیروان

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

مهدی زنگنه ¹

زهره پیرزاده ²

مبینا رجبی ³

¹ استادیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

² کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³ دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2025.93181.1553

چکیده

ورودی شهر، به‌عنوان ویترینی از هویت و شناسنامۀ فرهنگی، نمایانگر شخصیت منحصربه‌فرد هر شهر است. مبادی ورودی شهرها به‌عنوان یکی از اجزای ساختار کالبدی فضایی شهر، با چیدمان کاربری‌های ناسازگار و ناهماهنگ و سازمان‌نیافته به فضایی با ساختار منفصل، فاقد هویت و مغشوش مبدل شده است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت و روش توصیفی – تحلیلی است. هدف این پژوهشارزیابی کیفیت ورودی‌های شهر شیروان از دیدگاه شهروندان و مسافران است. برای گردآوری داده‌های موردنیاز، از دو روش اسنادی و میدانی استفاده شده است. در بخش اسنادی، با مراجعه به کتاب‌ها، مقالات، پایان‌نامه‌ها، گزارش‌ها، طرح‌های پژوهشی و آمارنامه‌ها، اطلاعات لازم برای تدوین مبانی نظری و پیشینۀ تحقیق فراهم گردیده است. همچنین، به‌منظور شناخت ویژگی‌های کالبدی و بصری و جمع‌آوری نظرات مسافران و بازدیدکنندگان، روش میدانی شامل مشاهده و پرسشنامه به کار گرفته شده است. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی، از جمله آزمون مقایسۀ میانگین‌ها و با بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS، تجزیه‌وتحلیل شده‌اند. هفت متغیر در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفت که شامل: عناصر و مناظر جالب و جذاب، عناصر آزاردهنده، احساس پاسخگویان در بدو ورود به شهر و ویژگی‌های کالبدی، پذیرندگی، خوانایی و تشخص، است. با نمونه‌گیری تصادفی از 350 نفر، کیفیت ورودی مشهد به‌طور معناداری بالاتر از ورودی بجنورد-شیروان ارزیابی شد. ورودی مشهد-شیروان در همۀ ابعاد بالاتر از حد متوسط و ورودی بجنورد-شیروان، به‌جز خوانایی و پذیرش، زیر حد متوسط ارزیابی شده است. وجود کاربری‌های نامناسب مانند تعمیرگاه‌های خودرو و صنایع مزاحم، به همراه کمبود خدمات رفاهی و تابلوهای تبلیغاتی نامنظم، ازجمله چالش‌های اصلی در ورودی‌های شیروان محسوب می‌شوند
 

کلیدواژه‌ها

شهر شیروان

ورودی شهر

ادراک بازدیدکنندگان

ارزیابی کیفیت

موضوعات

• برنامه ریزی در بخش های شهری و روستایی

---

مراجع

1. اسدی، ف؛ مبارکی، ا؛ و سامی، ا. (1403). ارزیابی وضعیت کیفیت محیط شهری، مورد مطالعاتی: نواحی 2 و 3 شهر مراغه. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، 17(48)، 1-14.
2. براتی، ن؛ و نجفی‌تروجنی، ن. (1395). ارزیابی نماد ورودی شهرها برمبنای مؤلفه‌های کالبدی طراحی مطالعه موردی: نماد ورودی شرقی شهر قزوین. فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات شهری، 5(19)، 81-91.
3. باقری، ی؛ و منصوری، ا. (1397). ورودیشهر به‌مثابه عنصری جهت ایجاد هویت مستقل برای منظرشهری. نشریۀ باغ نظر، 15(60)،  ۵ -۱۴.
4. بحرینی، س؛ و علی‌طالب‌بابلی، ن. (1382). تدوین اصول و ضوابط طراحی محیطیورودی شهر.  فصلنامۀ محیط‌شناسی، 29(31)، ۱۳ -۳۶.
5. پاکزاد، ج. (۱۳۸6). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. چاپ دوم. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری.
6. پاکزاد، ج. (۱۳93). مبانی نظری و فرایند طراحی شهری. تهران: انتشارات شهیدی.
7. جمالیان، س؛ پروا، م؛ و نصر، ط. (1403). واکاوی عوامل معماری مؤثر بر بازتولید هویت در ورودی‌های شهری (مطالعه موردی دروازه قرآن شیراز). فصلنامۀ علمی پژوهشی مدیریت شهری و روستایی، 23(75)، 8-23.
8. ترابی، ز؛ و سیما، ی. (1393). طراحیورودی شهر با رویکرد هویت‌بخشی به فضای شهری نمونه موردی: ورودی شرقی شهر زنجان.نشریه مدیریت شهری، 36(13)، ۸۳ -۱۰۴.
9. ثبوتی، ه؛ و سیما، ی. (1390). اثرات نامطلوبورودی‌های شهر در ایران و ضرورت اصلاح آنها. مجلۀ مهندسی عمران شریف، 27(3)، 53-65.
10. چوبساز، س؛ و حسین‌زاده‌دلیر، ک. (1390). تحلیل مقایسه‌ای محورهایورودی منطقۀ بزرگ شهری تبریز. نشریۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی، 16(36). 
11. رحیمی، ا؛ و نقش‌بندی، س. (1402). ارتقای کیفیت محیطی ورودی شهرها با توجه به دیدگاه مردم نمونة پژوهش: ورودی‌های شهر سقز. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 34(1)، 1-24.
12. رضایی، م. (1397). بررسی کیفیت کالبدی و عملکردی مبادی ورودی شهر یزد ازنظر گردشگران. فصلنامۀ شهر پایدار، 1(2)، 113-128.
13. رحیمی، ل؛ و صبوری، ص. (1396). امنیت زنان در فضاهای عمومی شهری و بررسی عوامل فیزیکی مؤثر بر آن (نمونه موردی: پارک ائل‌گلی تبریز). مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، 15(4)، 29-77.

 

14. زارنجی،ژ؛ یزدانی، م.ح؛ خاک‌زند، م؛ و ولایتی، ش. (1402). ارزیابی مؤلفه‌های کالبدی- محیطی منظر شهری در فضاهای ورودی شهر اردبیل. جغرافیا و روابط انسانی، 6(1)، 348-365.
15. سلطان‌زاده، ح. (۱۳۷۲). فضاهای شهری در بافت‌های تاریخی ایران. تهران: شرکت توسعۀ فضاهای فرهنگی.
16. شولتز، ک. (2020). طراحی سیستم‌های اطلاع‌رسانی شهری. (پارسی. ح.ر؛ و محمدی. م، مترجمان). تهران: انتشارات سیمای شهر.
17. طالشی، م؛ و امیرفخریان، م. (1387). ساماندهی کاربری‌های شهری در ورودی کلان‌شهرهای منطقه‌ای (نمونه: منطقۀ 7 کلان‌شهر مشهد). فصلنامۀ جغرافیا، 19(18)، 99- 119.
18. قریب، ف. (1382). ضوابط ساماندهی و معیارهای طراحی شهری برای مبادی ورودی شهرها، مجلۀ هنرهای زیبا، 15(15)، 28-41.
19. کثیری‌بیدهندی، ح؛ ارمغان، س؛ و آزادبخت، ب. (1403). ارائۀ الگوی مبلمان شهری در ارتقاء کیفیت زندگی منطقه 2 تهران با تأکید بر ابعاد فرهنگی- اجتماعی. فصلنامۀ جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 13(53)، 532-548.
20. لنگ، ج. (1398). آفرینش فضاهای شهری. (حائری. م.ر، مترجم). تهران: انتشارات آرمان‌شهر.
21. ماستیانی، م؛ شیخی، م؛ و دانشپور، ع. (1397). بررسی تطبیقی الزامات ساماندهی کالبدی- فضایی مبادیورودی شهرها از دیدگاه گروه‌های استفاده‌کننده از آن‌ها با مدل مکان پایدار، مورد مطالعاتی: جنوب شرق تهران. نشریۀ معماری و شهرسازی آرمان شهر،  ۲۳، ۲۵۱ -۲۶۴.
22. منتظری، م. (1400). طراحی شهری بومی: رویکردی نو به هویت و اصالت در طراحی شهری. تهران: انتشارات دانشگاه هنر.
23. مؤمنی، م. (1387). تحلیل‌های آماری با استفاده از SPSS. تهران: انتشارات کتاب نو.
24. مؤیدفر، س؛ و رفیع، س. (1397). برنامه‌ریزی ایجاد فضاهای امن شهری با تأکید بر توسعۀ گردشگری (مطالعه موردی: بافت تاریخی میبد). مجلۀ جغرافیا و توسعۀ فضای شهری، 5(1)،131-152
25. یاراحمدی، س. (1389). لبه‌های شهری؛ بررسی نقش لبه‌ها در تحقق اهداف منظر. نشریۀ منظر، ویژۀ منظر شهری، 2(11)، 30-37.

 

26. Carmona, M., & Tiesdell, S. (2011). Urban Design Reader. New York, Elsevier: 263-307.
27. Noraei, S., Shekarforoush, Z. S., & Hesari, B.A. (2015). City Entrance as Suitable Potentials to Gain Identity: A Case Study in West Entrance of Bojnoord, Cumhuriyet University Faculty of Science, Science Journal (CSJ), 36, 4.
28. Smith, J. A., Jones, B. C., & Davis, K. L. (2023). The impact of digital technologies and interactive signage on user experience. Journal of Applied Technology, 15(2), 123-145.
29. Torabi, Z., & Sima, Y. (2013). Urban Identity in the Entrance of City. International Journal of Architecture and Urban Development, 3(4), 47- 54.
30. World Health Organization. (2022). Global report on healthy workplaces. https://www.who.int/publications/i/item/9789240052734