شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های مؤثر بر هوشمندسازی شبکه حمل‌و‌نقل درون‌شهری (نمونه موردی: شهر کرمانشاه)

نوع مقاله : پژوهشی- مطالعه موردی

نویسندگان

نساء هاشمی ¹

مسلم رستمی ²

ناجی پژمان ضیایی ³

مریم انصاری منش ⁴

¹ دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

² استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

³ استادیار گروه معماری، واحد اسلام‌آباد غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

⁴ استادیار گروه معماری، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2025.93126.1550

چکیده

به‌منظور مقابله با چالش‌های فزایندۀ ناشی از رشد بی‌سابقۀ جمعیت و تراکم افسارگسیختۀ ترافیک در شهر کرمانشاه، ضرورت اتخاذ رویکردی هوشمندانه و نظام‌مند در مدیریت حمل‌ونقل درون‌شهری، به‌عنوان یک اولویت راهبردی، بیش از پیش ملموس می‌گردد. این امر، مستلزم شناسایی دقیق، تحلیل جامع و اولویت‌بندی استراتژیک شاخص‌های کلیدی مؤثر بر هوشمندسازی این حوزه است. در همین راستا در این پژوهش به شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های مؤثر بر هوشمندسازی شبکۀ حمل‌و‌نقل درون‌شهری در شهر کرمانشاه پرداخته شده است. ابتدا با مطالعۀ ادبیات موضوع و بررسی تجارب سایر شهرهای مشابه، شاخص‌های مختلفی که باعث هوشمندسازی حمل‌ونقل درون‌شهری هستند، شناسایی شدند. سپس با استفاده از تکنیک ترکیبی ای ان پی و دیمتل، اهمیت نسبی هر یک از این شاخص‌ها از دیدگاه 50 نفر از خبرگان حوزۀ حمل‌ونقل، مدیریت شهری و برنامه‌ریزی شهری تعیین گردید. نتایج حاکی از عملکرد رضایت‌بخش شاخص‌های زیرساختی و فنی است و این زیرساخت‌ها زمینه‌ای مناسب را برای پیاده‌سازی هوشمندسازی فراهم آورده‌اند. شاخص زیست‌محیطی به‌عنوان یک حوزۀ بحرانی و نیازمند مداخلۀ فوری مطرح می‌شود. این تضاد آشکار، بیانگر آن است که رویکرد فعلی در توسعۀ حمل‌ونقل شهری، علی‌رغم پیشرفت‌های فناورانه، از ابعاد پایداری محیطی غافل مانده است. بنابراین، برای تحقق کامل و مؤثر هوشمندسازی شبکۀ حمل‌ونقل کرمانشاه، اتخاذ یک راهبرد هدفمند و با اولویت‌بندی دقیق ضروری است. این راهبرد باید بر پیاده‌سازی سیستم حمل‌ونقل هوشمند (ITS) با تمرکز ویژه بر شاخص‌های کلیدی زیست‌محیطی متمرکز شود تا به‌طور مستقیم به چالش‌های زیست‌محیطی پاسخ دهد. این رویکرد دوگانه – یعنی حفظ و تقویت زیرساخت‌های فنی موجود در کنار ارتقای شاخص محیط‌زیست – می‌تواند مسیر را برای تبدیل کرمانشاه به یک شهر پایدارتر، کارآمدتر و هوشمند هموار سازد. به عبارت دیگر، هوشمندسازی باید به‌عنوان ابزاری برای توسعۀ سبزتر و پایدارتر و نه صرفاً یک هدف فنی، مورد استفاده قرار گیرد.
 

کلیدواژه‌ها

حمل‌و‌نقل

هوشمندسازی حمل‌و‌نقل درون‌شهری

مدل Danp

شهر کرمانشاه

موضوعات

• برنامه ریزی در بخش های شهری و روستایی

---

مراجع

1. احمدی، ت؛ فنی، ز؛ رضویان، م.ت؛ و توکلی‌نیا، ج. (1398). مدل ترکیبی اولویت‌بندی استراتژی‌های حمل‌و‌نقل هوشمند مورد پژوهی: کلان‌شهر تبریز. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 23(67)، 25-44.
2. آزادخانی، پ؛ سلاورزی‌زاده، م؛ و شاهمرادیان، ا. (1401). سنجش میزان تاب‌آوری شبکه‌های حمل‌ونقل شهر ایلام. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 22(64 )، 121-138.
3. افندی‌زاده، ش؛ سیدحسینی، س.م؛ و سلاح‌ورزی، ا.ح. (1396). سنجش بهره‌وری سیستم‌های حمل‌و‌نقل هوشمند در شهر تهران با بهره‌گیری از روش تحلیل پوششی داده‌ها. معماری و شهرسازی آرمان شهر، 10(21)، 281-289.
4. انوری، ز؛ کاموسی، ز؛ و رفیعی‌مهر، ب. (1390). بررسی جایگاه فناوری ارتباطات خودرویی در سامانه‌های حمل‌و‌نقل هوشمند. فصلنامۀ توسعۀ تکنولوژی صنعتی، 9(18)، 75-84.
5. بخشی‌سنجدری، ر؛ و دریاباری، س.ج. (1399). بررسی هوشمندسازی سیستم‌های حمل‌و‌نقل شهری در راستای توسعۀ پایدار شهرها (موردمطالعه: کلان‎شهر تهران)، اقتصاد و مدیریت شهری، 8(4)، 31-45.
6. پورجوان، خ. (1398). تبیین شهر هوشمند و راهکارهای حمل‌ونقل هوشمند شهری. کارافن، 16(45 )، 15-34.
7. پویا، ر؛ بسته‌نگار، م؛ و مکرمی، آ. (1401). تکنولوژی حمل‏‌‌و‌نقل هوشمند؛ راهبرد مواجهه با چالش‏های اساسی این بخش. فصلنامۀ توسعۀ تکنولوژی صنعتی، 20(48)، 77-94.
8. حاضری، ه؛ رحمتی، م؛ و پاشازاده، ا. (1402). سنجش میزان اثرگذاری شاخص‌های حمل‌ونقل پایدار بر زیست‌پذیری شهری (نمونه مورد: شهر اردبیل). جغرافیا و روابط انسانی، 6(2)،89-107.
9. ذوقدار، پ؛ و شبانی، ا. (۱۳۹۷). ارزیابی الگوی رفتاری شهروندان در ایستگاه‌های هوشمند حمل‌و‌نقل شهری (نمونه موردی ایستگاه هوشمند شهید خرازی شاهین شهر)، معماری شناسی، 1(5)، ۹-۱.
10. صفارزاده، م؛ میربهاء، ب؛ میربهاء، ب؛ و صفارزاده، م. (1386). الگوی فرآیندی معماری منطقه‌ای سیستم‌های هوشمند حمل‌و نقل (مورد کاوی: محور کرج-چالوس). پژوهشنامۀ حمل‌ونقل، 4(1),25-34.
11. کاوه، ا؛ کریمیان‌بستانی، م؛ و میری، غ.ر. (1401). تحلیل و بررسی نقش ابعاد توسعه در شناسایی شیوه‌های حمل‌ونقل هوشمند (مورد مطالعه: شهر زاهدان). نشریۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 12(4)، (پیاپی 48)، 1269-1288.
12. کاوه، ا؛ کریمیان‌بستانی، مریم؛ و میری، غ.ر. (1403). نقش مدیریت یکپارچه در تحقق حمل‌ونقل هوشمند(مطالعه موردی: شهر زاهدان). نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۲۴(۷۳)، ۲۶-۴۶.
13. گودرزی، م؛ فیروزی، م.ع؛ و سعیدی، ا. (1398). بررسی و تحلیل موانع هوشمندسازی حمل‌ونقل درون‌شهری اهواز. جغرافیا و آمایش شهری – منطقه‌ای، 9(33)، 57-82.
14. محمدرضاپور، ب. (1401). موانع و راهکارهای هوشمندسازی حمل‌ونقل درون‌شهری با رویکرد مدیریت بحران (نمونه موردی: شهر ارومیه). نشریه علمی شهر ایمن، 5(2)، 16-34.
15. میرزازاده، ا. (1399). تأثیر به‌کارگیری سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند در مدیریت ترافیک شهری(نمونه موردی: شهر بابل). پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد در رشتۀ برنامه‌ریزی شهری (گرایش:آمایش شهری)، رشتۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران.
16. نصرتی، ع.ر؛ مهرجو، م؛ و زالی، ن. (1399). طراحی سناریوهای توسعۀ حمل‌ونقل هوشمند شهری با رویکرد تحلیل محیط اطلاعاتی مطالعه موردی: شهر همدان. مدیریت شهری، 19(59)، 129-145.

 

17. Almatar, K. M. (2024). Smart transportation planning and its challenges in the Kingdom of Saudi Arabia. Sustainable Futures, 8, 100238.
18. Bamwesigye, D., & Hlavackova, P. (2019). Analysis of sustainable transport for smart cities. Sustainability, 11(7), 21-40.
19. Battarra, R., Gargiulo, C., Tremiterra, M. R., & Zucaro, F. (2018). Smart mobility in Italian metropolitan cities: A comparative analysis through indicators and actions. Sustainable cities and society, 41, 556-567.
20. Chung, S. H. (2021). Applications of smart technologies in logistics and transport: A review. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 153, 102455.‏
21. Das, D. K. (2020). Perspectives of smart cities in South Africa through applied systems analysis approach: A case of Bloemfontein. Construction Economics and Building, 20(2), 65-88.
22. Dewangan, M. T., Mehar, R., & Agarwal, A. K. (2017). Application of intelligent transport system for sustainable transport system in smart cities. JoARATTS, 2(12), 33-39.
23. Dogra, A. K., & Kaur, J. (2022). Moving towards smart transportation with machine learning and Internet of Things (IoT): a review. Journal of Smart Environments and Green Computing, 2(1), 3-18.
24. Fantin Irudaya Raj, E., & Appadurai, M. (2022). Internet of things-based smart transportation system for smart cities. In Intelligent Systems for Social Good: Theory and Practice(pp. 39-50). Singapore: Springer Nature Singapore.
25. Giang, N. K., Leung, V. C., & Lea, R. (2016). On developing smart transportation applications in fog computing paradigm. In Proceedings of the 6th ACM symposium on development and analysis of intelligent vehicular networks and applications (pp. 91-98). https://doi.org/10.1145/2989275.2989286
26. Guerrero-Ibanez, J. A., Zeadally, S., & Contreras-Castillo, J. (2015). Integration challenges of intelligent transportation systems with connected vehicle, cloud computing, and internet of things technologies. IEEE Wireless Communications, 22(6), 122-128.
27. Jami Pour, M., Hosseinzadeh, M., & Moradi, M. (2024). IoT-based entrepreneurial opportunities in smart transportation: a multidimensional framework. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 30(2/3), 450-481.
28. Janusova, L., & Cicmancova, S. (2016). Improving safety of transportation by using intelligent transport systems. Procedia Engineering, 134, 14-22.
29. Kandogan, Y., & Johnson, S. D. (2016). Role of economic and political freedom in the emergence of global middle class. International Business Review, 25(3), 711-725.
30. Liu, L., Gao, C., Mao, J., Lu, W., & Chen, Y. (2019). The theoretical concept and method system of traffic congestion control of urban road network with intelligent transportation systems. In Sixth International Conference on Transportation Engineering (pp. 190-198). Reston, VA: American Society of Civil Engineers.
31. Mao, J., Sun, Q., Wang, X., Muthu, B., & Krishnamoorthy, S. (2024). The importance of public support in the implementation of green transportation in the smart cities. Computational Intelligence, 40(1), 12-
32. Miraz, M. H., Ali, M., Excell, P. S., & Picking, R. (2015). A review on Internet of Things (IoT), Internet of everything (IoE) and Internet of nano things (IoNT). 2015 Internet Technologies and Applications (ITA), 219-224.
33. Oladimeji, D., Gupta, K., Kose, N. A., Gundogan, K., Ge, L., & Liang, F. (2023). Smart transportation: an overview of technologies and applications. Sensors, 23(8), 3880.
34. Pham, T. N., Tsai, M. F., Nguyen, D. B., Dow, C. R., & Deng, D. J. (2015). A cloud-based smart-parking system based on Internet-of-Things technologies. IEEE access, 3, 1581-1591.
35. Rajbhandari, S., & Sharma, R. (2024). Using Big Data and the Internet of Things to Optimize Public Transport Efficiency Across Major Cities in India. Journal of Intelligent Connectivity and Emerging Technologies, 9(1), 13-24.
36. Singh, B., & Gupta, A. (2015). Recent trends in intelligent transportation systems: a review. Journal of transport literature, 9(2), 30-34.
37. Stefaniec, A., Hosseini, K., Xie, J., & Li, Y. (2020). Sustainability assessment of inland transportation in China: A triple bottom line-based network DEA approach. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 80, 102258.
38. Tekler, Z. D., Low, R., Yuen, C., & Blessing, L. (2022). Plug-Mate: An IoT-based occupancy-driven plug load management system in smart buildings. Building and Environment, 223, 109472.
39. Vakula, D., & Raviteja, B. (2017). Smart public transport for smart cities. In 2017 International Conference on Intelligent Sustainable Systems (ICISS) (pp. 805-810). IEEE.
40. Verma, M., Khanna, A., Goyal, R., & Joshi, D. (2020). Intelligent traffic management system for smart cities. In Futuristic Trends in Network and Communication Technologies: First International Conference, FTNCT 2018, Solan, India, February 9–10, 2018, Revised Selected Papers 1 (pp. 152-164). Springer Singapore.
41. Wang, Y., Chen, Z., Zhang, C., Hu, H., Zhang, Z., & Zhu, M. (2024). Digital Twin-Driven Smart Transportation Infrastructure: Connotation, Reference Model, Applications and Research Issues. In 2024 IEEE International Conference on Industrial Technology (ICIT) (pp. 1-6). IEEE.
42. Waqar, A., Alshehri, A. H., Alanazi, F., Alotaibi, S., & Almujibah, H. R. (2023). Evaluation of challenges to the adoption of intelligent transportation system for urban smart mobility. Research in Transportation Business & Management, 51, 101060.
43. Wu, S. M., Chen, T. C., Wu, Y. J., & Lytras, M. (2018). Smart cities in Taiwan: A perspective on big data applications. Sustainability, 10(1), 106.‏
44. Yigitcanlar, T., & Kamruzzaman, M. (2020). Smart cities and mobility: Does the smartness of Australian cities lead to sustainable commuting patterns? In Smart Cities and Innovative Urban Technologies (pp. 21-46). Routledge.‏
45. Zhang, J., Li, S., & Wang, Y. (2023). Shaping a smart transportation system for sustainable value co-creation. Information Systems Frontiers, 25(1), 365-380.
46. Zhao, T., & Zhang, Y. (2020). Transportation infrastructure restoration optimization considering mobility and accessibility in resilience measures. Transportation Research Part C: Emerging Technologies, 117, 102700.