تحلیل علل و موانع پذیرش انرژی‌های نو در نواحی روستایی (مورد مطالعه: روستاهای شهرستان جغتای)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

علی محمدآبادی ¹

حمدالله سجاسی قیداری ²

حمید شایان ³

¹ دانشجوی کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² دانشیار گروه جغرافیا، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³ استاد گروه جغرافیا، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2025.91467.1517

چکیده

در کنار اهمیت انرژی‌های نو در توسعه، اما استفاده از انرژی‌های نو در مناطق روستایی با موانعی مواجه است. تحقیق حاضر به بررسی و تحلیل موانع پذیرش انرژی‌های نو در نواحی روستایی شهرستان جغتای پرداخته است و با هدف کاربردی و با روش‌شناسی توصیفی و تحلیلی، همچنین با به‌کارگیری روش تحقیق کمی، به بررسی موانع پذیرش انرژی‌های نو پرداخته است. داده‌ها با ابزار پرسش‌نامه شامل چهار مؤلفۀ محدودیت اقتصادی - مالی، فرهنگی - اجتماعی، قانونی - اداری، و ساختاری با ۱۱ شاخص مختلف و ۵۸ گویه، به‌صورت میدانی در قالب 190پرسشنامه بین مردم و 26 پرسشنامه بین مسئولین محلی و اداری بررسی و جمع‌آوری شده‌اند. در بخش تحلیل توصیفی، محدودیت‌ها براساس شاخص‌هایی نظیر فراوانی، درصد، میانگین، میانه، انحراف معیار، و آزمون کای‌اسکوئر بررسی شده‌اند. در بخش تحلیل استنباطی، رتبه‌بندی و نرمال‌بودن داده‌ها از طریق آزمون فریدمن و شاخص چولگی و کشیدگی ارزیابی گردیده و میانگین محدودیت‌ها با آزمون تی تک‌نمونه‌ای و تی دونمونه مستقل تحلیل شده است. افزون بر این، تحلیل فضایی محدودیت‌ها در سکونتگاه‌های روستایی با بهره‌گیری از مدل‌های مرک و مارکوس انجام شده است. این ترکیب علمی و دقیق، به روش‌مند بودن و عمق مطالعات تحقیق تأکید می‌کند و تصویری شفاف از مراحل و ابزارهای تحلیل ارائه می‌دهد. نتایج نشان داد که تمامی شاخص‌ها به‌جز شاخص‌های زیرساختی و عملکردی معنادار بوده‌اند. همچنین، نتایج آزمون تی دو نمونه مستقل نشان داد که تنها محدودیت قانونی سطح معناداری کمتر 0.05 بود که نشان‌دهندۀ تفاوت معنادار بین نظرات هر دو جامعه (میزبان و کارشناسان) با سطح اطمینان 95 درصد است؛ نتیجه گویای این بود که نظرات جامعۀ میزبان تنها در بخش قانونی - اداری بر نظر کارشناسان اولویت دارد.
 

کلیدواژه‌ها

انرژی‌های نو

انرژی خورشیدی

موانع انرژی‌های نو

نواحی روستایی

شهرستان جغتای

موضوعات

• برنامه ریزی در بخش های شهری و روستایی

---

مراجع

1. احمدی، م؛ و اعلمی، ح. (1391). تحلیل وضعیت انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران و جهان و فرصت‌های سرمایه‌گذاری. همایش ملی انرژی باد و خورشید، تهران.
2. ادبی‌ممقانی، م؛ رکن‌الدین‌افتخاری، ع؛ پورطاهری، م؛ و صادقی‌سقدل، ح. (1399). تحلیل سطح پذیرش فناوری انرژی خورشیدی در مناطق روستایی مطالعه موردی مناطق روستایی شهرستان کلیبر و شهرستان خدا آفرین استان آذربایجان شرقی. مجلۀ پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 52،(1)، 301-283.
3. ادبی‌ممقانی، م. (1397). طراحی الگوی پذیرش فناوری انرژی خورشیدی در مساکن روستایی مطالعه موردی استان آذربایجان شرقی مناطق روستایی شهرستان کلیبر و خدا آفرین. پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد گروه جغرافیا، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
4. ازکیا، م؛ و غفاری، غ. (1383). توسعۀ روستایی با تأکید بر جامعۀ روستایی ایران. تهران: نشر نی.
5. اژدری فرد، ف؛ و احمدوند، م. (1390). واکاوی عملکرد شوراهای اسلامی در مسیر توسعۀ پایدار روستایی (مطالعه موردی: شهرستان سمیرم). پژوهش‌های روستائی، 2(7)، 101-77.
6. حافظ‌نیا، م.ر. (1388). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: سمت.
7. رضوانی، م.ر. (1382). توسعۀ روستایی اهمیت و ضرورت آن در محرومیت‌زدایی. پژوهش‌های اجتماعی، اسلامی، 9(3-4)، 275-262.
8. رکن‌الدین‌افتخاری، ع؛ سجاسی‌قیداری، ح؛ و صادقلو، ط. (1392). تحلیل محتوایی جایگاه توسعۀ پایدار روستایی در برنامه‌های بعد از انقلاب اسلامی.پژوهش‌های جغرافیای انسان، 45(3)، 38-19.
9. رکن‌الدین‌افتخاری، ع؛ عارف‌نیا، خ؛ سجاسی‌قیداری، ح؛ فیروزنیا، ق؛ صادقلو، ط؛ دیانی، ل؛ و فتاحی، ا. (1389). راهبردهای توسعۀ آموزش توسعۀ پایدار در ایران. جغرافیا، 8(25)، 66-47.
10. زمردیان، ز؛ و تحصیلدوست، م. (1398). ظرفیت‌ها، موانع و مشوق‌های توسعۀ انرژی‌های پاک در روستاهای ایران. مسکن و محیط روستا، 38(165)، 32-17.
11. سرتیپی‌پور، م. (1390). نقش و جایگاه انرژی‌های تجدیدپذیر در توسعه و عمران روستایی. جغرافیا، 9(31)، 148-125.
12. سرلکی، ا؛ و حسن‌بیگی، س.ر. (1398). پتانسیل‌های تولید و موانع فنی توسعه و بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران. فصل‌نامۀ علمی-ترویجی انرژی‌های تجدیدپذیر و نو، 6(1)، 25-14.
13. عظیمی، ف؛ غفوریان، ح؛ عظیمی، م؛ و تیموری، ر. (1394). ارزیابی اقتصادی بهره‌برداری از سیستم‌های فتوولتانیک به‌صورت متمرکز و پراکنده و چالش‌های پیش روی این سیستم‌ها. سومین کنفرانس منطقه‌ای سیرد و نمایشگاه جانبی، تهران.
14. فرجی‌سبکبار، ح؛ پاک‌نیت، ه؛ رحیمی‌کیان، ا؛ و عشورنژاد، غ. (1392). تناسب‌سنجی اراضی به‌منظور احداث مزارع فتوولتائیک به کمک تلفیق سیستم‌های جمع ساده وزنی و استنتاج فازی در ایران. پژوهش‌های جغرافیای طبیعی،45(4)،60-45.
15. فیاضی، ح؛ و موسوی‌بادجانی، م. (1392).‌‌ بررسی برق‌رسانی به روستاهای دورافتاده (با محوریت شهرستان کهگیلویه) با استفاده از سیستم‌های فتوولتائیک. پنجمین همایش علمی تخصصی انرژی‌های تجدیدپذیر و پاک، تهران.
16. قادری، ر؛ احمدی، خ؛ تاراسی، ز. (1391). توسعۀ پایدار روستایی. همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها، زاهدان.
17. محمدی، م؛ و صبوری، م.ص. (1394). بررسی موانع به‌کارگیری انرژی‌های تجدیدپذیر در بخش کشاورزی ایران : مطالعه موردی استان سمنان. نشریۀ انرژی ایران، 3(55)، 60-45.
18. مرادی‌اصل، ا. (1396). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر پذیرش فناوری انرژی خورشیدی مورد مطالعه انرژی خورشیدی فتوولتائیک. پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران.
19. منظور، د؛ و نیاکان، ل. (1391). توسعۀ انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور: موانع و راهبردها. نشریۀ انرژی ایران، 15(3)، 15-1.
20. موحد، ن؛ و رفیعی‌سرشکی، س. (1393). ارزیابی و اولویت‌بندی منابع انرژی تجدیدپذیر با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM). ارائه شده در همایش کنفرانس و نمایشگاه بین‌المللی رویکردهای نوین در نگهداشت انرژی، (ETEC2016) سازمان‌ها و مراکز غیردولتی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
21. وثوقی، م؛ و ایمانی، ع. (1389). آیندۀ توسعۀ روستایی و چالش‌های پایداری. توسعۀ محلی روستایی - شهری (توسعۀ روستایی)، 1(2 (پیاپی 37))، 45-23.
22. هاشمی، ن. (1396). نقش اکوتوریسم در توسعۀ پایدار روستایی. روستا و توسعه، 13(3)، 188-173.
23. یزدان پناه، م؛ و رهورچهارده، ن. (1397). بررسی علل عدم استفادۀ گسترده از سیستم‌های فتوولتاییک در ساختمان‌های مرسوم مسکونی شهری در ایران. کنفرانس بین‌المللی مطالعات بین‌رشته‌ای در مدیریت و مهندسی، تهران.
24. یزدان‌پناه، م؛ و رهور چهارده، ن. (1397). بررسی علل عدم استفادۀ گسترده از سیستم‌های فتوولتاییک در ساختمان‌های مرسوم مسکونی شهری در ایران. اولین کنفرانس بین‌المللی مطالعات بین‌رشته‌ای در مدیریت و مهندسی، سازمان‌ها و مراکز غیردولتی، مؤسسۀ پژوهش مدیریت مدیر.
25. یزدانی، ر؛ خیراندیش، م؛ محمدی‌خیاره، م؛ و امینی، ه. (1399). بررسی عوامل مؤثر بر توسعۀ روستایی با تأکید بر کارآفرینی کشاورزی (مورد مطالعه: استان خراسان شمالی). راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی، 7(13)، 77-63.

 

26. Benedek, J., Sebestyén, T.T., Bartók, B. (2018). Evaluation of renewable energy sources in peripheral areas and renewable energy-based rural development. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 90, Benedek 516-535
27. Couture, T., & Gagnon, Y. (2010). An analysis of feed-in tariff remuneration models: Implications for renewable energy investment. Energy policy, 38(2), 955-965.
28. Karakaya, E., & Sriwannawit, P. (2015). Barriers to the adoption of photovoltaic systems: The state of the art. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 49, 60-66.‏
29. Karakaya, E., & Sriwannawit, P. (2015). Barriers to the adoption of photovoltaic systems: The state of the art. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 49, 60-66.‏
30. J, C.R., & Majid, M.A. (2020). Renewable energy for sustainable development in India: current status, future prospects, challenges, employment, and investment opportunities. Energ Sustain Soc 10, 2.

https://doi.org/10.1186/s13705-019-0232-1

31. Lu, J., Ren, L., Yao, S., Rong, D., Skare, M., & Streimikis, J. (2020). Renewable energy barriers and coping strategies: Evidence from the Baltic States. Sustainable Development, 28(1), 352-367.‏
32. Middlemiss, L., & Parrish, B. D. (2010). Building capacity for low-carbon communities: The role of grassroots initiatives. Energy policy, 38(12), 7559-7566.‏
33. Nasirov, S., Silva, C., & Agostini, C. A. (2015). Investors’ perspectives on barriers to the deployment of renewable energy sources in Chile. Energies, 8(5), 3794-3814.‏
34. Nasirov, S., Silva, C., & Agostini, C. A. (2015). Investors’ perspectives on barriers to the deployment of renewable energy sources in Chile. Energies, 8(5), 3794-3814.‏
35. (2012). Linking Renewable Energy to Rural Development, OECD Green Growth Studies, OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/9789264180444-en.
36. (2012). Linking Renewable Energy to Rural Development. OECD Green Growth Studies report, OECD Publishing.

http://dx.doi.org/10.1787/9789264180444-en

37. Rogers, J. C., Simmons, E. A., Convery, I., & Weatherall, A. (2008). Public perceptions of opportunities for community-based renewable energy projects. Energy policy, 36(11), 4217-4226.‏
38. Toke, D. (2002). Wind power in UK and Denmark: can rational choice help explain different outcomes?. Environmental politics, 11(4), 83-100.‏
39. World Bank. (2002). Renewwable Energy Resources in Developing Countries.
40. Zhang, H.Li L., Zhou, D., & Zhou, p. (2014). Political connections, government subsidies and firm financial performance: Evidence  from  renewable energy manufacturing in China. Renewable Energy, 63(3), 330-336.