تحلیلی بر آسیب‌پذیری سرمایه‌های معیشتی خانوارهای روستایی در سیل شهرستان آق‌قلا

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

2 گروه معماری، دانشکده مهندسی، دانشگاه گلستان، گرگان ، ایران

چکیده

اهداف: وقوع فزاینده حوادث فاجعه‌بار به‌خصوص وقوع سیل یکی از مهمترین نگرانی‌ها در دهه‌های اخیر بوده و تاثیر آن بر ساکنان نواحی سیل‌زده نامتناسب و ساکنان نواحی روستایی به خاطر وابستگی به معیشت کشاورزی صدمات فراوانی می‌بینند. این مطالعه تاثیر سیل بر سرمایه‌های معیشتی خانوارهای روستایی را تحلیل نماید.
روش: پژوهش از نوع کاربردی و روش‌ آن توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر پیمایش و جامعه آماری خانوارهای ساکن در ۸ روستای شهرستان آق‌قلا تشکیل می‌دهد و 346 خانوار بعنوان حجم نمونه تعیین گردید. به‌منظور تحلیل آسیب‌پذیری سرمایه‌های معیشتی از 43 متغیر در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فیزیکی، طبیعی و انسانی در قالب طیف لیکرت استفاده شد. ابزار جمع‌آوری داده‌ها مبتنی بر پرسشنامه محقق‌ساخته که روایی محتوایی آن توسط اساتید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ برابر 89 درصد بدست آمده است. پرسشنامه‌ها با کمک آزمون‌های آماری فریدمن، کای‌اسکوئر و کروسکال والیس در نرم‌افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته‌ها / نتایج: یافته‌ها نشان می‌دهد که کشاورزی منبع اصلی درآمد این منطقه است و سیل بر سرمایه معیشتی مانند زمین، آبیاری، دام‌ها، واحدهای مسکونی، زیرساخت‌ها و فرصت‌های شغلی تاثیر نامطلوب گذاشته و منابع درآمدی را تضعیف نموده است. نتایج آزمون فریدمن بیانگر آن است که بیشترین آسیب‌پذیری به ترتیب به سرمایه‌های فیزیکی، اقتصادی، انسانی، اجتماعی و طبیعی رخ داده است.
نتیجه‌گیری: استراتژی همکاری بخش‌های دولتی و خصوصی می‌تواند به مقاومت سیل‌زده‌ها کمک کند. علاوه‌براین، ایجاد سیستم هشدار سریع و ظرفیت‌سازی برای مقابله با بلایا مفید خواهد بود و این اقدامات باید در مناطق مستعد سیل انجام شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Vulnerability Analysis of Livelihood Capitals of Rural Families in the Flood of Aq Qala

نویسندگان [English]

  • Bahman Sahneh 1
  • Nourtaghani Abdolmajid 2
1 Department of Geography, Faculty of Humanities and Social Sciences, Golestan University, Gorgan, Iran
2 Department of Architecture, Faculty of Engineering, Golestan University, Gorgan, Iran
چکیده [English]

Objectives: increasing cases of disastrous events especially flood has been one of the biggest concerns in the recent years. The effects of flood on the settlers of flood-stricken regions are inappropriate; and the settlers of rural areas suffer from lots of damages because their livelihood depends on agriculture.
Methodology: this is an applied study in its type, it uses descriptive-analytical method, and it is based on survey. The statistical population includes settlers of 8 villages around the city of Aq Qala out of which 346 families were selected as the sample size. In order to analyze vulnerability of livelihood capitals, 43 variables were used within the Likert scale in the economic, ... aspects. Data collection tools were researcher-made questionnaires. Content validity of questionnaires was approved by professors and experts, and their reliability was achieved 89% by the use of Cronbach alpha. Questionnaires were analyzed by the use of Freidman, Chi-square and Kruskal Wallis statistical tests in the SPSS software.
Findings/results: findings show that agriculture is the main source of income in this region and flood has had inappropriate effects on livelihood capitals such as land, irrigation, livestock, houses, infrastructures, jobs, etc. and has weakened sources of income. Freidman test results show that most vulnerability belongs to physical, economic, human, social and natural capitals.
Conclusion: cooperation strategy of governmental and private sectors can help the flood-stricken people to withstand. Despite that, designing a rapid warning system and creating capacity in order to fight against disasters will be useful.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flood
  • sustainable livelihood
  • Security
  • rural areas
  • the City of Aq Qala