چالش‌های پیش‌روی توسعۀ صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی در شهرستان شبستر

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه اصفهان

2 دانشگاه تبریز

چکیده
اهداف: بخش کشاورزی در ایران طی دهه‌های گذشته همواره با چالش‌های جدی مواجه بوده است. ایجاد و توسعة صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی می‌تواند راهکاری مناسب برای جلوگیری از ضایعات و افزایش ارزش­افزودة محصولات کشاورزی باشد. در این راستا شناسایی چالش‌های پیش‌روی این صنعت می‌تواند به تسهیل و توسعة آن کمک کند. شهرستان شبستر در استان آذربایجان‌شرقی، یکی از قطب‌های کشاورزی ایران است که در چند سال اخیر با چالش‌هایی در حوزة صنایع تبدیلی و تکمیلی مواجه شده است. هدف این مقاله شناسایی و تبیین چالش‌های پیش‌روی توسعة صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی در شهرستان شبستر است.
روش: تحقیق از نوع کیفی است و از روش گراندد تئوری به­عنوان راهنمای جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها و ارائة مدل استفاده شده است. جمع‌آوری داده‌ها از طریق مشاهدات میدانی و مصاحبه‌های عمیق با 43 نفر از کارشناسان و خبرگان نظری (اساتید دانشگاه) و تجربی (سازمان جهاد کشاورزی، سازمان صنعت، معدن و تجارت و شرکت شهرک‌های صنعتی استان آذربایجان‌شرقی)، مدیران واحدهای تولیدی و کارآفرینان و کشاورزان نمونة شهرستان شبستر به صورت هدفمند و با روش گلولة برفی در قالب گروه‌های متمرکز کانونی انجام گرفت. داده‌های گردآوری­شده در قالب 88 مفهوم، 7 مقولة عمده و یک مقولة هسته‌ای کدگذاری و تحلیل شدند.
یافته‌ها/ نتایج: نتایج حاصل از پژوهش حاضر نشان داد، صنایع تبدیلی و تکمیلی شهرستان شبستر با مشکلات متعدد از جمله مشکلات مرتبط با قوانین و مقررات، زیرساخت‌ها و فناوری، نهادی-اداری، اقتصادی- مالی، آموزش و نیروی انسانی، مدیریتی و کارآفرینی و همچنین وضعیت بازار همراه است. در نهایت نظریة زمینه‌ای حاصل از پژوهش بر اساس ماهیت مقوله‌های محوری و روابط نهفته بین آن­ها در قالب مدل پارادایمی شکل گرفت. همچنین، پیشنهادهایی در جهت رفع موانع و مشکلات این صنایع با تأکید بر شرایط شهرستان ارائه شده است که می‌تواند مورد توجه برنامه‌ریزان و مسئولان قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


1. اباذری، ع. و حسینی‌یکانی، س. ع. (1393). اولویت‌بندی مکانی استقرار صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی (مطالعة موردی: استان مازندران). مجلة تحقیقات اقتصاد و توسعة کشاورزی ایران، 45 (1)، 182-175.
2. احمدیان، م.، قنبری، ی.، اصلانی‌سنگده، ب. و عزیزی، ح. (1392). شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه‌نیافتگی صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی (مطالعة موردی: شهرستان مرودشت). مجلة پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، 4، 152-125.
3. اصغری‌لفجانی، ص.، بدخش، ی. و فرهادی، و. (1391). بررسی مشکلات و چالش‌های توسعة صنایع روستایی (مطالعة موردی: روستاهای بخش لنده، شهرستان کهگیلویه). مجموعه مقالات همایش ملی توسعة روستایی، شهریور ماه 1391، (صص. 599-592)، رشت: انتشارات دانشگاه گیلان.
4. افراخته، ح.، آرمند، م. و اطهری، ز. (1395). واکاوی چالش‌های فرآوری صنعت سفال شهر لالجین با به کارگیری تئوری بنیانی. مجلة جغرافیا و توسعة ناحیه‌ای، 14 (1)، (26)، 114-89.
5. ایزدی، ن. و حیاتی، د. (1392). کاهش ضایعات، رویکرد آیندة ترویج کشاورزی. فصل‌نامة نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، 39، 30-25.
6. بز‌رگمهر، ع.، نعمتی، ا. ربانی‌نسب، ح.، یاوری، ا.، قرآنی، م. و، حیدری، م. (1392). راهبردهای توسعة صنایع تبدیلی و تکمیلی باغی استان خراسان شمالی با استفاده از رویکرد تحلیل عوامل استراتژیک (SWOT). نشریة اقتصاد و توسعة کشاورزی، 27 (2)، 113-103.
7. پاپ‌زن، ع.، ح. و شیری، ن. (1391). بررسی موانع و مشکلات توسعة کشاورزی ارگانیک. فصل-نامة اقتصاد فضا و توسعة روستایی، 1(1)، 126-113.
8. حاتمی‌فرد، س. (1390). بررسی عوامل مؤثر بر به بهره‌برداری نرسیدن صنایع تبدیلی و تکمیلی در استان زنجان. مجلة تحقیقات اقتصاد و توسعة کشاورزی ایران، 42-2، (3)، 421-413.
9. رادفر، ر. و تیموری، م. ج. (1389). بررسی تجارب کشورهای منتخب در صنایع کشاورزی و درس‌هایی برای ایران. تهران: انتشارات مؤسسة پژوهش‌های برنامه‌ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعة روستایی.
10. رحمانی، م. (1385). بررسی نقش صنایع تبدیلی در کاهش ضایعات و توسعة صادرات محصولات کشاورزی باغی. مجلة روند، 49، 230-201.
11. سازمان برنامه و بودجة استان آذربایجان‌شرقی. (1396). چکیده نتایج جمعیتی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395 استان آذربایجان ‌شرقی. سازمان برنامه و بودجة استان آذربایجان‌شرقی، معاونت آمار و اطلاعات- گروه حساب‌های منطقه‌ای.
12. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان آذربایجان‌شرقی. (1395). سند تدبیر توسعة استان آذربایجان‌شرقی (برنامة عملیاتی اقتصاد مقاومتی). جلد سوم. اسناد شهرستانی. تبریز: انتشارات اختر.
13. فلاحتی، ع. (1389). عارضه‌یابی صنایع کوچک تبدیلی استان کرمانشاه. طرح پژوهشی شرکت شهرک‌های صنعتی استان کرمانشاه. کرمانشاه: انتشارات شهرک‌های صنعتی استان کرمانشاه.
14. کلانتری، خ. و لوایی‌آدریانی، ر. (1395). شناسایی و تبیین چالش‌های پیش‌روی شرکت‌های تعاونی تولید روستایی در ایران با استفاده از رویکرد نظریة بنیانی. مجلة تعاون و کشاورزی، 5 (17)، 51-33.
15. کلانتری، خ.، رهنما، ع.، موحدمحمدی، ح. (1389). عوامل پیش‌برنده و بازدارندة ایجاد و توسعة صنایع تبدیلی و تکمیلی در استان خراسان شمالی. فصل‌نامة اقتصاد کشاورزی و توسعه، 18 (70)، 37-19.
16. مرادی، خ.، آگهی، ح.، زرافشانی، ک. و پاپ‌زن، ع. ح. (1394). تحلیل کیفی چالش‌های فرآوری صنایع تبدیلی انواع میوه در استان کرمانشاه (کاربرد نرم‌افزار NVivo). مجلة پژوهش‌های روستایی، 6 (3)، 514-483.
17. Batov, G. (2006). Development of rural industrial enterprise (The example of Kabardino-Balkaria). Problems of Economic Transition, 48(10), 63-69.
18. Brown, S.C., Stevens, R.A., Troiano, P.F., & Schneider, M.K. (2002). Exploring complex phenomena: Grounded theory in student affairs research. Journal of College Student Development, 43(2), 1-11.
19. Fatah, L. (2007). The potentials of agro-industry for growth promotion and equality improvement in Indonesia. Asian Journal of Agriculture and Development, 4(1), 57-74.
20. Kachru, R.P. (2011). Agro-processing industries in India-growth, status and prospects, Director general (Process engineering). India Council of Agricultural Research: New Delhi.
21. Mehta, G.S. (2012). Agro-processing industry in Uttar Pradesh. New Delhi: Planning Commission Government of India.
22. Muehlfeld, K., Weitzel, U., & Witteloostuijn, A. (2011). Mergers and acquisitions in the global food processing industry in 1986-2006. Food Policy, 4, 466-479.
23. Onu, M.E., & Ekine, D.I. (2009). Critical challenges to small-scale rural business firms: A case study of poultry farm enterprise in Ido LGA, Oyo State. Asia-Pacific Journal of Rural Development, 19(2), 143-166.
24. Sundar, K., & Srinivasan, T. (2009). Rural industrialization: Challenges and proposition. Journal of Social Science, 20(1), 23-29.
25. Williams, C. (2007). Research methods. Journal of Business and Economic Research, 5(3), 65-71.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.