آینده پژوهی مدیریت منابع آبی در چارچوب رویکرد مدیریت ریسک مخاطرات طبیعی(خشکسالی و برداشت بی‏رویه از منابع آبی) و پایداری هیدرولوژیکی ( مطالعه موردی:دشت‏ های قزلچه ‏سو و مریوان شهرستان مریوان)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

سوران منوچهری ¹

عبدالمجید احمدی ²

¹ دانش آموخته دکترای جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه اصفهان

² دانشگاه رازی

https://doi.org/10.22067/jgrd.2026.101780.1696

چکیده

افت تراز آب‌های زیرزمینی، کاهش بارش‌ها و وقوع فرونشست در دشت‌های مریوان، ضرورت به‌کارگیری رویکرد مدیریت ریسک و مطالعات آینده‌پژوهانه را جهت پایداری هیدرولوژیکی و کاهش مخاطرات خشکسالی ایجاب می‌کند. در این راستا، پژوهشی با هدف تعیین مسیر برنامه‌ریزی و ارائه راهکارهای مسئله‌محور انجام شد. هسته اصلی این مطالعه آینده‌پژوهی، جامعه خبره متشکل از ۱۹ متخصص علمی، مسئولان اجرایی، خبرگان محلی و دهیاران منطقه بود که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. فرآیند شناسایی پیشران‌ها و تدوین سناریوها نیز با بهره‌گیری از تکنیک دلفی و نرم‌افزارهای تخصصی MicMac و Scenario Wizard صورت گرفت.

یافته‌ها نشان داد که پایداری هیدرولوژیکی در مریوان صرفاً یک مسئله فنی نیست، بلکه با یک سیستم پیچیده اجتماعی-اکولوژیک پیوند خورده است که در آن فرآیندهای طبیعی با ساختارهای اقتصادی، سیاسی، نهادی و فضایی درهم‌تنیده‌اند. پیشران‌های اصلی شناسایی شده شامل تغییرات اقلیمی، وضعیت حکمرانی منابع آب، نوسانات اقتصادی ناشی از اتکای شدید به کشاورزی سنتی، مدیریت سیستمی، عملکرد جمعی نهادهای دولتی، توسعه ظرفیت‌های محلی، مشارکت اجتماعی، مدیریت الگوی کشت، رشدگرایی توسعه و عدم برابری در توزیع منافع بود.

بر اساس این تحلیل‌ها، سه سناریوی متمایز برای آینده منابع آبی مریوان ترسیم گردید: نخست، سناریوی «معماری هوشمند منابع آب یا سمفونی هم‌نوایی»، که نمایانگر وضعیت مطلوب و هم‌افزایی مثبت میان آب، جامعه و بازار است. دوم، سناریوی «پرتگاه فروپاشی یا بن‌بست منابع»، که شامل‌ترین حالات نامطلوب و بحرانی است. سوم، سناریوی «تلاطم تدبیر یا مه تردید»، که وضعیتی میانابین و پر از تناقضات سیاستی را توصیف می‌کند. در نهایت، با هدف دستیابی به پایداری مطلوب، سناریوی اول به عنوان وضعیت هدف و قطب‌نمای حرکت انتخاب و راهبردها و برنامه‌های اجرایی لازم جهت تحقق آن تدوین گردید تا مسیر مدیریت بحران و تضمین آینده منابع آب فراهم شود.

کلیدواژه‌ها

ریسک مخاطرات طبیعی

آینده پژوهشی

پیشران و سناریو، دشت‏های شهرستان مریوان

موضوعات

• توسعه پایدار و پایداری محیط

---