تأمین مسکن برای اقشار کم‌درآمد یکی از چالش‌های اصلی جوامع شهری است که هدف آن بهبود کیفیت زندگی و فراهم‌سازی سرپناه امن می‌باشد. با این حال، توسعه چنین طرح‌هایی بدون برنامه‌ریزی مناسب می‌تواند پیامدهای محیط‌زیستی جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. تحقیق حاضر با هدف مدل‌سازی پیامدهای محیط‌زیستی توسعه مسکن اقشار کم‌درآمد در کوی زنگان شهر زنجان انجام شده است. اهمیت و ضرورت این پژوهش در برجسته‌سازی نیاز به توجه به اصول توسعه پایدار در برنامه‌ریزی شهری نهفته است، زیرا عدم توجه به این اصول منجر به تخریب زیستگاه‌های طبیعی، کاهش خدمات اکوسیستمی، فقر فضایی و کاهش کیفیت زندگی شده است. در عین حال، مزایایی نظیر موقعیت مکانی مناسب، نزدیکی به محورهای حمل‌ونقل، قیمت مناسب زمین و سرمایه اجتماعی بالا، پتانسیل‌های مثبتی را برای این پروژه فراهم می‌آورد. نوآوری تحقیق در بهره‌گیری ترکیبی از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و مدل فرآیند سلسله‌مراتبی (AHP) برای تحلیل فضایی داده‌های محیط‌زیستی است. این رویکرد امکان مدل‌سازی دقیق تغییرات کاربری اراضی، از بین رفتن فضای سبز، آلودگی خاک و مسیل‌ها، و چالش‌های مدیریت پسماند ناشی از تراکم جمعیت را فراهم کرده و چارچوبی نوین برای ارزیابی چندمعیاره ارائه می‌دهد. روش‌شناسی پژوهش بر پایه رویکرد تحلیلی-فضایی و ترکیبی کمی-کیفی استوار بوده و داده‌های محیط‌زیستی از منابع معتبر جمع‌آوری و با ابزارهای GIS و AHP پردازش شده‌اند. نتایج نشان داد که برنامه‌ریزی ناکافی و عدم رعایت اصول پایداری در مراحل طراحی و اجرا، عامل اصلی تخریب زیستگاه‌ها، افزایش فشار بر منابع و رشد فزاینده شهری همراه با فقر فضایی بوده است. کاربرد نتایج تحقیق در سیاست‌گذاری شهری و مسکن گسترده است؛ از جمله استفاده از مدل پیشنهادی برای ارزیابی پروژه‌های مشابه، ادغام ملاحظات پایداری در طراحی، حفظ فضای سبز، مدیریت بهتر پسماند و کاهش فقر فضایی. این یافته‌ها می‌تواند الگویی برای توسعه پایدار مسکن در سایر مناطق کم‌درآمد ارائه دهد و به بهبود کیفیت زندگی و جلوگیری از تکرار اشتباهات کمک کند.
