تحلیل ساختاری پیشران‌های کلیدی مؤثر بر رفتار محیط‌زیست گردشگران با رویکرد تلفیقی دلفی- میک‌مک مطالعۀ موردی: روستاهای هدف گردشگری ارست، کندلوس، نوا و یوش در استان مازندران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

نرگس اسماعیلیان بیشه ¹

زهرا شریفی نیا ²

آزیتا رجبی ³

¹ دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی گردشگری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران

³ استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2026.100113.1678

چکیده

ظرفیت‌های زیست‌محیطی مناطق هدف گردشگری روستایی، به ‌دلیل بهره‌برداری‌های بی‌رویه، در معرض تهدید جدی قرار دارند. پیامدهای منفی رفتارهای گردشگران بر عناصر طبیعی آب، خاک و پوشش گیاهی نه تنها کیفیت محیط‌زیست این مناطق را کاهش داده، بلکه مانع اصلی در تحقق توسعه پایدار گردشگری روستایی شده است. هدف تحقیق آن است تا پیشران‌های کلیدی مؤثر بر رفتار طرفدار محیط‌زیست گردشگران را شناسایی کند. این تحقیق از جهت هدف کاربردی و از نظر ماهیت تحلیلی و اکتشافی است و از روش‌های نوین مدل‌های سیستمی (میک‌مک) استفاده نموده است. جامعۀ آماری تحقیق را خبرگان حوزۀ گردشگری و آشنا به مفاهیم آینده‌پژوهی تشکیل داد، و حجم نمونه به تعداد 30 نفر بر اساس روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی تعیین شده است. این تحقیق بر چهار روستای ارست، کندلوس، نوا و یوش به ‌عنوان نمونه‌های موردی تمرکز دارد، که از بین ۱۵ روستای هدف گردشگری استان مازندران، با استناد به وضعیت نامزدی آن‌ها در فهرست ثبت جهانی گردشگری (سال ۲۰۲۲) انتخاب شده‌اند. نتایج تحقیق با کاربرد تحلیل ساختاری Micmac نشان داد که با 2بار تکرار چرخش داده­ای، شاخص پرشدگی به‌دست آمده برابر با 92% است که این موضوع مبین ضریب بالای تأثیرگذاری متغیرها و عوامل انتخاب شده بر یکدیگر است. همچنین، بر مبنای 368 ارزش محاسبه‌شده، تعداد 197 مورد با بالاترین حجم، دارای بیش‌ترین میزان اثرگذاری مستقیم بر دیگر شاخص‌ها پژوهش بوده است، همچنین از مجموع 20 متغیر، 7 متغیر شامل حفظ معماری روستایی و چشم‌‌نداز طبیعی آن، آگاهی زیست‌محیطی گردشگران، درک اهمیت مشارکت گردشگران در فعالیت‌های زیست‌محیطی، اجرایی کردن سیاست قیمت‌گذاری خدمات گردشگری بر اساس رعایت ملاحظات زیست‌محیطی، پاکیزگی محیط روستا و مدیریت پسماند آن، اعطای بسته‌های مشوق مالی به مشاغل سبز گردشگری و توسعۀ زیرساخت‌های سبز واقع در ناحیه دووجهی در ماتریس کلی مستقیم، میزان تاثیرگذاری آن‌ها بیش‌تر از تاثیرپذیری‌شان می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

رفتار طرفدار محیط‌زیست

تحلیل ساختاری Micmac

روستاهای هدف گردشگری

موضوعات

• توسعه پایدار و پایداری محیط

---