ردیابی پویایی‌های فضایی- اکولوژیک پوشش/کاربری اراضی در شهرستان شوش: رویکرد تلفیقی سنجش از دور و الگوریتم فراابتکاری( 2023–1990)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

شیما سالمی زاده ¹

بیژن رحمانی ²

پگاه میر سادات ³

¹ دانشجوی دکتری حغرافیا و برنامه ریزس روستایی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه بهشتی تهران

² دانشیار گروه جغرافیا انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران ، ایران

³ استادیار گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی ، تهران ، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2026.95759.1596

چکیده

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل پویایی‌های فضایی–اکولوژیک پوشش/کاربری اراضی در شهرستان شوش طی دوره ۳۳ ساله (1990–2023) با استفاده از رویکردی تلفیقی مبتنی بر سنجش از دور و مدل‌سازی فراابتکاری انجام شد. در این راستا، از تصاویر ماهواره‌ای لندست به‌همراه شاخص‌های طیفی NDVI و NDBI برای استخراج اطلاعات استفاده گردید. برای طبقه‌بندی کاربری اراضی، الگوریتم ترکیبی ACO–SVM به‌کار گرفته شد و سنجه‌های فضایی جهت کمی‌سازی تغییرات ساختار منظر مورد استفاده قرار گرفتند. دقت طبقه‌بندی با ضریب کاپا برابر با 94/0 تأیید شد.

نتایج نشان داد که الگوی کاربری اراضی در دوره مورد مطالعه دستخوش تغییرات قابل‌توجهی شده است؛ به‌طوری‌که اراضی مرتعی با نرخ کاهش سالانه 74/8 کیلومترمربع مواجه بوده‌اند و اراضی آبی در مجموع حدود 30 درصد کاهش یافته‌اند. در مقابل، اراضی کشاورزی دیم 51 درصد و مناطق ساخته‌شده 53 درصد افزایش یافته‌اند. تحلیل سنجه‌های فضایی نیز بیانگر تشدید پدیده تکه‌تکه‌شدگی در اکوسیستم‌های طبیعی و کاهش قابل توجه میانگین اندازه لکه‌ها (MPS)، به‌ویژه در مراتع (88/17 هکتار در سال) است.

همچنین روند زمانی شاخص‌های NDVI و NDBI به‌ترتیب کاهش پوشش گیاهی و افزایش سطوح ساخته‌شده را نشان می‌دهد. این تغییرات عمدتاً ناشی از تغییر الگوی کشت به سمت دیم‌کاری، گسترش سکونتگاه‌های شهری و روستایی و افزایش فشار بر منابع آب و خاک است. پیامدهای این تحولات شامل کاهش تنوع زیستی، تشدید فرسایش خاک، افت توان تولید اکوسیستم و کاهش پایداری معیشت‌های وابسته به کشاورزی است. در نهایت، این پژوهش بر ضرورت اجرای راهبردهای مدیریت یکپارچه سرزمین، احیای مراتع و برنامه‌ریزی توسعه مبتنی بر ظرفیت اکولوژیک تأکید می‌کند.



واژگان کلیدی: پویایی فضایی- اکولوژیک، کاربری اراضی، الگوریتم فراابتکاری ACO-SVM، شهرستان شوش.

کلیدواژه‌ها

واژگان کلیدی: پویایی فضایی- اکولوژیک

کاربری اراضی

الگوریتم فراابتکاری ACO-SVM

شهرستان شوش

موضوعات

• مخاطرات محیط جغرافیایی

---