تحلیل چشم‌انداز جهانی پژوهش‌های مرتبط با رویکرد سرزمینی در نواحی روستایی با رویکرد علم‌سنجی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

لیلا نظری ¹

حمید شایان ²

حمدالله سجاسی قیداری ³

علی اکبر نجفی کانی ⁴

¹ دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² دانشگاه فردوسی مشهد

³ دانشگاه دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد،

⁴ دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه مازندران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2025.94925.1587

چکیده

شواهد نشان می‌دهد برنامه‌های پرهزینه‌ی توسعه‌ی روستایی در کاهش فقر و نابرابری ناکام بوده‌اند؛ ازاین‌رو، رویکرد سرزمینی به‌عنوان گفتمانی نوین و جایگزین مطرح شده است. لذا هدف پژوهش، تحلیل علم‌سنجی تولیدات علمی مرتبط با این رویکرد در سطح بین‌المللی طی سال‌های 1990 تا 2024 با بهره‌گیری از داده‌های پایگاه Scopus ‌می‌باشد. برای تحلیل داده‌ها و استخراج الگوهای مرتبط با موضوع پژوهش، از نرم‌افزارتخصصی علم‌سنجیVOSviewer استفاده گردید. نتایج نشان می‌دهد که تولیدات علمی در این حوزه روندی صعودی داشته و بیشترین میزان انتشار در سال 2024 با 128 مقاله ثبت شده است. کشورهایی مانند ایتالیا، اسپانیا، فرانسه و بریتانیا بیشترین سهم را در تولید علم داشته‌اند. در سطح فردی نیز پژوهشگرانی چون Brunori، Esparcia و Pinto-Correia از نظر اثربخشی علمی، جایگاه بالایی دارند. مجلاتی مانند Sustainability، Land Use Policy و Journal of Rural Studies بستر اصلی انتشار این پژوهش‌ها بوده‌اند. همچنین تحلیل هم‌واژگانی نشان داد که مفاهیمی مانند توسعه روستایی، توسعه پایدار، برنامه‌ریزی سرزمینی و حکمرانی محلی پرتکرارترین واژگان در این حوزه هستند. از سوی دیگر، بررسی محتوای نظری و تحلیل واژگانی مفاهیم توسعه روستایی در قالب هفت خوشه معنایی، نشان می‌دهد که توسعه سرزمینی یک رویکرد جامع، یکپارچه و سیستمی است که در لایه‌های مختلف مکانی و سیاست‌گذاری معنا می‌یابد. مدل مفهومی ارائه‌شده توسط Medeiros (2019)، با ترسیم سه مؤلفه اصلی شامل ابعاد، ارکان و سطوح، درک عمیق‌تر از این نوع توسعه را فراهم آورد. به‌طور کلی، یافته‌ها بیانگر رشد چشمگیر و پویایی این حوزه در سطح بین‌المللی و لزوم توجه بیشتر به ظرفیت‌های بومی، مشارکت محلی و سیاست‌گذاری سرزمینی در برنامه‌های توسعه روستایی است.

کلیدواژه‌ها

رویکرد سرزمینی

توسعه روستایی

علم‌سنجی

هم‌واژگانی

هم تالیفی

---