نقش مشارکت شهروندان در ارتقای کیفیت محیط شهری؛ مورد مطالعه، کلان‌شهر مشهد

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

سیدمهدی موسی کاظمی ¹

مصطفی طالشی ²

حسین رحیمی ³

مسعود توفبقی ³

علی حامد مقدم ⁴

¹ دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده حقوق‌ و‌ علوم اجتماعی، دانشگاه پیام ‌نور، تهران، ایران

² استاد گروه جغرافیا، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

³ استادیار گروه جغرافیا، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

⁴ دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2025.91412.1515

چکیده

این پژوهش با هدف مطالعۀ نقش مشارکت‌پذیری شهروندان در ارتقای کیفیت محیط شهر مشهد به روش توصیفی و با تحلیل‌های آمار استنباطی انجام شده است. دراین‌راستا، با نظرسنجی از خبرگان، مؤلفه‌های کلیدی برنامه‌ریزی مشارکتی اولویت‌بندی شد. سپس با مصاحبه‌های عمیق، الگوی مشارکت شهروندان در برنامه‌ریزی شهری تدوین گردید. جامعۀ آماری آن شامل شهروندان مشهدی بوده است. محدودۀ مطالعه در این مقاله مناطق 1، 5 و 11 شهر مشهد بوده، روش پیمایشی و ابزار پرسشنامه برای جمع‌آوری داده‌ها از ساکنین مناطق منتخب استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، توزیع شاخص‌های مشارکت‌پذیری نهادها و شهروندان در مناطق منتخب با کیفیت محیطی متفاوت یکسان نیست. منطقۀ 5 با وجود تنوعی از امکانات رفاهی، آموزشی و تفریحی، به‌طور کلی سطح مشارکت بالاتری را در هر دو سطح نهادها و شهروندان نشان می‌دهد، درحالی‌که منطقۀ 11 به‌عنوان یک منطقۀ درحال‌توسعه سطح مشارکت متوسطی را در هر دو سطح نشان می‌دهد. منطقۀ 1 به‌عنوان یکی از مناطق مرکزی و قدیمی، در شاخص مشارکت نهادها سطح متوسطی و در شاخص مشارکت شهروندان سطح بالایی را نشان می‌دهد. تفاوت‌های منطقه‌ای در سطوح مشارکت‌پذیری نهادها و شهروندان، به‌این‌ترتیب با ارتقای شاخص‌های اقتصادی-اجتماعی، تراکم جمعیتی، سطح تحصیلات، و دسترسی مرتبط است. نتایج این پژوهش نشان‌دهندۀ اهمیت توجه به تفاوت‌های منطقه‌ای در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری برای افزایش مشارکت مردم و بهبود کیفیت محیط شهری است. باتوجه به تفاوت‌های موجود در سطوح مشارکت نهادها و شهروندان با کیفیت محیطی مناطق مختلف، اتخاذ رویکردهای سیاست‌گذاری و مدیریت شهری متناسب با شرایط هر منطقه ضروری است.
 

کلیدواژه‌ها

مشارکت‌پذیری

شهروندان

کیفیت محیط شهری

شهر مشهد

موضوعات

• برنامه ریزی در بخش های شهری و روستایی

---