واکاوی و ارزیابی تفاوت ادراک ذی‌نفعان روستایی از موانع توسعۀ تعاونی‌ها در استان گیلان

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

مهدی حسام ¹

حبیب محمودی چناری ²

¹ دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

² استادیار گروه مطالعات ناحیه‌ای، پژوهشکدۀ محیط زیست، جهاد دانشگاهی،رشت، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2025.88689.1448

چکیده

تعاونی‌های روستایی همواره به‌عنوان نهادهایی که پشتیبان توسعه هستند، همگام با سیاست‌های دولت در بهبود زندگی، وضعیت تولید، ارائۀ خدمات، ارتقاء سطح درآمد و وضعیت اجتماعی جوامع محلی نقش مؤثری ایفا می‌نمایند. در این بین مشکلاتی در مسیر توسعۀ این نهادها وجود دارد که باید برطرف شوند. این مقاله با هدف بررسی و ارزیابی تفاوت‌های ادراکی ذی‌نفعان روستایی از موانع توسعۀ تعاونی‌ها در چهار منطقۀ کلان برنامه‌ریزی استان گیلان براساس سند آمایش سرزمین است. جامعۀ آماری این تحقیق شامل کلیۀ متخصصین، کارشناسان و اعضای تعاونی‌های روستایی است که شامل 23 نفر از متخصصان، 18 نفر از کارشناسان ادارات کار، تعاون و رفاه اجتماعی شهرستان‌های استان گیلان و 236 نفر از اعضای تعاونی‌های روستایی استان می‌شود. داده‌های به‌دست آمده با استفاده از آزمون‌های توصیفی و استنباطی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. نتایج حاصل از آزمون فریدمن به‌ترتیب پنج مؤلفۀ اقتصادی (58/3) نهادی – مدیریتی(00/3)، قوانین(87/2)، آگاهی(86/2) و اجتماعی – فرهنگی(69/2) را از مهم‌ترین موانع توسعۀ تعاونی‌ها معرفی می‌کند. همچنین نتایج به‌دست آمده براساس آزمون دوجمله‌ای نشان می‌دهد که بیش از 50 درصد پاسخ‌دهندگان اعتقاد داشتند که موانع مذکور در توسعۀ تعاونی‌های روستایی نقش داشته‌اند، اما بین سطح ادراک جامعۀ نمونه ازمقولات پنجگانه (موانع و چالش‌های شناسایی) در سه گروه پرسش‌شوندگان براساس تقسیم‌بندی نواحی چهارگانه کلان برنامه‌ریزی که در طرح آمایش سرزمین استان گیلان پیشنهاد شده است، تفاوت معناداری در هریک از این نواحی چهارگانه غربی، مرکزی، شرقی و جنوبی استان گیلان وجود دارد. یافته‌ها حاکی از آن است که برای تدوین راهبردهای توسعه‌ای مؤثر، اولویت‌بندی این موانع و توجه به تفاوت‌های فضایی-منطقه‌ای در ادراک ذی‌نفعان امری ضروری به نظر می‌رسد.
 

کلیدواژه‌ها

ذی‌نفعان روستایی

تعاونی‌های روستایی

استان گیلان

موضوعات

• برنامه ریزی در بخش های شهری و روستایی

---

مراجع

1. آجیلی، ع؛ کاظمی، پ؛ و خسروی‌پور، ب. (۱۴۰۱). تحلیل عوامل بازدارنده و پیش‌برندۀ توسعۀ تعاونی‌های تولید روستایی شرق کرمانشاه (سنقر، صحنه و کنگاور). جغرافیا و روابط انسانی، ۵(۱)، ۱۸۸-۲۰۶.
2. امدادی، ا؛ محبوبی، م؛ و عبدالله‌زاده، غ. (۱۳۹۷). آسیب‌شناسی تعاونی‌های توسعۀ روستایی در راستای تدوین راهبردهای توسعۀ کارآفرینی.نشریۀ کارآفرینی در کشاورزی، 5(1)،61-76.
3. جعفرپیشه، ج. (۱۳۸۴). تعاون نواندیشی در سیاست‌های تولید اشتغال. درمجموعه مقالات منتخب کنفرانس تعاون و اشتغال و توسعه (جلد اول)، 1-7.
4. حسام، م؛ و محمودی‌چناری، ح. (۱۴۰۴). شناسایی موانع ایجاد و گسترش تعاونی‌های روستایی در استان گیلان.مجلۀ پژوهش‌های روستایی، ۱۳(۲)، 1-14.
5. حضرتی، م؛ مجیدی، ب؛ و رحمانی، ب. (۱۳۸۹). شناسایی عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی‌های کشاورزی در توسعۀ اقتصاد روستایی بخش مرکزی شهرستان خدابنده. نشریۀ تعاون و کشاورزی، ۲۱(۳)، ۹۰-۱۱۱.
6. درویشی، م؛ شریف‌زاده، م؛ و عبدالله‌زاده، غ. (۱۳۹۶). واکاوی نقش شرکت‌های تعاونی روستایی در پیشبرد توسعۀ پایدار: رویکرد مسئولیت‌پذیری اجتماعی.فصلنامۀ روستا و توسعه، ۲۰(۳)، ۴۳-۶۴.
7. دل‌انگیز، س. (۱۳۸۴). رهیافتی بر سیاست‌گذاری تعاونی‌های تولیدی. درمجموعه مقالات منتخب کنفرانس تعاون و اشتغال و توسعه (جلد اول)،52-63.
8. رستم‌نژاد، م. (۱۳۸۱). رویکردهای فرهنگی ترویج تعاون. ماهنامۀ تعاون، ۱۳۰، ۴-۵.
9. زارع‌شاه‌آبادی، ا؛ حاجی‌زاده‌میمندی، م؛ و سیارخلج، ح. (۱۳۹۴). عوامل اجتماعی ـ فرهنگی مرتبط با موفقیت تعاونی‌های تولیدی شهر یزد. توسعۀ اجتماعی، ۱۰(۱)، ۱۲۷-۱۵۶.
10. صالحی، ا. (۱۳۸۶). نقش تعاونی‌ها در اشتغال‌زایی. مجلۀ تعاون، ۱۸۹ و ۱۹۰، ۹۸-۱۰۲.
11. صفری، ح؛ آریان‌فر، خ؛ و ابراهیمی، ع. (۱۳۸۸). عوامل مؤثر بر موفقیت شرکت‌های تعاونی مصرف برتر. فصلنامۀ تعاون و کشاورزی، ۲۰(۲۱۲)، ۳۳-۵۱.
12. عزیزی، ج؛ و معصومی، ح. (۱۳۹۳). بررسی عوامل مؤثر بر فرهنگ تعاونی بخش کشاورزی استان گیلان.تحقیقات اقتصاد کشاورزی، ۶(۴)، ۱۲۹-۱۴۶.
13. کریم، م.ح. (۱۳۹۴). چالش‌های شبکه‌های تعاونی روستایی ایران.فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، ۴(۳)، ۱۷۳-۱۹۶.
14. گوهریان، ف. (۱۳۹۰).بررسی مسائل و مشکلات شرکت‌های تعاونی اعتبار با رویکرد اصلاح قانون بخش تعاون. ماهنامۀ گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 19(۲) ۸۷-۱۱۹.
15. نظام‌شهیدی، م. (1381). اصول مدیریت تعاونی‌‌ها در ایرانا. تهران: روشنگران نصر.
16. نظری، ه، خیری، ح؛ و نصیری، م. (۱۴۰۴). تحلیل جامعه‌شناختی چالش‌های توسعۀ شرکت‌های تعاونی روستایی.پژوهش‌های جامعه‌شناختی، ۱۹(2)، 130-164.
17. نوروزی‌اجیرلو، ر؛ سلیمان‌پور، م؛ رئیسی، م. ک؛ و اصغری‌راد، ج. (۱۴۰۳). واکاوی موانع و مشکلات توسعۀ کارآفرینی روستایی در شرکت‌های تعاونی و کشاورزی راهبردهای. راهبردهای توسعۀ روستایی، ۱۱(۲)، ۱۷۴-191. . https://doi.org/10.22048/rdsj.2024.397143.2099

 

18. Hong, H. N. (2017). Factors affecting sustainable development of agricultural cooperatives in the Mekong River Delta, Vietnam. American Journal of Applied Sciences, 14(10), 1005–1010.
19. Koksal, K., Erdal, Y. E., & Demir., O. (2016). Farmers’ attitudes towards agricultural cooperatives: the case of IGDIR Province of Turkey. Can J. App Sci, 6(3), 1–7.
20. Abdel-Rahman, A. T. (2017). Factors affecting farmers’ benefits from agricultural cooperatives services: The case of Kafrelsheikh Governorate, Egypt. International Journal of Economic Research, 14(10), 129–144.
21. Malkom, H. (2004). Cooperative success. Practical Action Publishing.
22. Kuntoro, B. A. (2006). Analyses on characteristics of tree dairy cooperatives sampled in east java. Journal of Applied Sciences, 6(4), 757–762.
23. Crop, R. (2005). Cooperative Leadership. University of Wisconsin Center for Cooperatives)UWCC( Bulletin No. 9, July Cooperatives in Wisconsin, Lynn Pitman,
24. Coulter, M. (2005). Entrepreneurship in action(2th ed.). Prentice Hall Publisher: Pearson,
25. Fulton, M. (1999). Cooperatives and member commitment. The Finnish Journal of Business Economics, 4, 418-437.
26. Ding, Y. (2024). Challenges in cooperative development: A managerial perspective. Journal of Cooperative Studies, 45(2), 123–135.
27. Ngwa, P. (2022). Financial constraints in rural cooperatives. International Journal of Rural Development, 39(4), 567–580.
28. Wanner, M. (2019). Infrastructure challenges in cooperative growth. Rural Economics Review, 28(3), 245–260.
29. Wagner, S. (2019). Spatial analysis of stakeholder perceptions in rural cooperatives. Geographical Research, 37(1), 89–102.
30. Venkataraghavan, R. (2021). Improving resource allocation through spatial analysis. Journal of Spatial Planning, 33(2), 201–215.
31. Simons, R., & Birchall, J. (2008). Cooperatives and the Millennium Development Goals. Journal of Cooperative Studies, 41(2), 5–15.
32. Wanyama, F. O., Develtere, P., & Pollet, I. (2008). Reinventing the wheel? African cooperatives in a liberalized economic environment. Annals of Public and Cooperative Economics, 79(3–4), 361–392.
33. Shafii, Z., Samad, R. R., & Yunanda, R. A. (2019). Shari’ah governance in Shari’ah-based cooperatives in Malaysia and Indonesia. In T. Azid, A. A. Alnodel, & M. A. Qureshi (Eds.), Research in Corporate and Shari’ah Governance in the Muslim World: Theory and Practice(pp. 279–286). Emerald Publishing.
34. Mhembwe, S., & Dube, E. (2017). The role of cooperatives in sustaining the livelihoods of rural communities: the case of rural cooperatives in Shurugwi District, Zimbabwe. Jamba: Journal of Disaster Risk Studies, 9(1), a341.
35. Kumar, V., Wankhede, K. G., & Gena, H. C. (2015). Role of cooperatives in improving livelihood of farmers on sustainable basis. American Journal of Educational Research, 3(10), 1258–1266.
36. Ferguson, J. A. (2012). Generating sustainable livelihoods; the role of cooperatives [Conference presentation]. Harnessing the Cooperative Advantage to Build a Better World, Ottawa, Canada.
37. Kleanthous, A., Paton, R. A., & Wilson, F. M. (2019). Credit unions, co-operatives, sustainability and accountability in a time of change: a case study of credit unions in Cyprus. International Journal of Social Economics, 46(2), 309–323.
38. Ortmann, G. F., & King, R. P. (2007). Agricultural cooperatives I: history, theory and problems. Agrekon, 46(1), 18–46.
39. Baticados, D. B., Agbayani, R., & Gentoral, F. (1998). Fishing cooperatives in Capiz, central Philippines: their importance in managing fishery resources. Fisheries Research, 34(2), 137–149.
40. Nozawa, K. (2011). Oil palm production and cooperatives in the Philippines , UPSE Discussion Paper No. 2011-13). 42-45
41. cooperatives in the Philippines [Conference presentation]. 2006 FFTC-NACF International Seminar on Agricultural Cooperatives in Asia: Innovations and Opportunities in the 21st Century, Seoul, Korea.
42. International Cooperative Alliance [ICA]. (2005). What is a cooperative? Retrieved from https://www.ica.coop/en
43. Lawangen, A. (2021). Rural cooperatives in disaster risk reduction and management: contributions and challenges.Disaster Prevention and Management: An International Journal, vol. 31, issue 2, pp. 144-157
44. Aref, F. (2011). Barriers to community capacity building for tourism development in communities in Shiraz, Iran. Journal of Sustainable Tourism, 19(3), 347–359. https://doi.org/10.1080/09669582.2010.517314
45. Aref, F. (2010b). Residents’ attitudes towards tourism impacts: A case study of Shiraz, Iran. Tourism Analysis, 15(2), 253–261.
46. Aref, F., & Sarjit, S. G. (2009). Rural tourism development through rural cooperatives. Nature and Science, 7(10), 68–73.
47. Birchall, J. (2003). Rediscovering the cooperative advantage; Poverty reduction through self-help. International Labour Office (ILO). Cooperative Branch International Labour Office, Geneva, First published 2003. 54-58
48. Simons, R., & Birchall, J. (2008). Cooperatives and the Millennium Development Goals. Journal of Cooperative Studies, 41(2), 5–15.
49. Venkataraghavan, R. (2021). Improving resource allocation through spatial analysis. Journal of Spatial Planning, 33(2), 201–215.
50. Wagner, S. (2019). Spatial analysis of stakeholder perceptions in rural cooperatives. Geographical Research, 37(1), 89–102.