تحلیلی بر شاخص‌های شهر دوستدار ورزش و نقش آن در توسعۀ پایدار شهرهای استان خوزستان با رویکرد آینده‌پژوهی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

اسماعیل ویسیا ¹

زهرا هدایت نیا ²

¹ استادیار گروه مدیریت ورزشی، دانشکدۀ علوم ورزشی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

² کارشناسی‌ارشد مدیریت ورزشی، دانشکدۀ علوم ورزشی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2025.93158.1551

چکیده

مفهوم شهر دوستدار ورزش به‌عنوان یک رویکرد نوین در توسعۀ پایدار شهری، بر ایجاد و بهسازی فضاهای شهری تأکید دارد که فعالیت بدنی و ورزش را برای تمامی شهروندان، صرف‌نظر از سن، جنسیت، توانایی و وضعیت اجتماعی-اقتصادی، تسهیل می‌کند. این رویکرد، فراتر از صرفاً ایجاد امکانات ورزشی، به دنبال ادغام فعالیت‌های ورزشی و فیزیکی در برنامه‌ریزی شهری و زندگی روزمرۀ افراد است. در همین راستا پژوهش حاضر، با رویکرد آینده‌پژوهی و روش آمیخته (کیفی-کمی) به تحلیل شاخص‌های شهر دوستدار ورزش و نقش آن در توسعۀ پایدار شهرهای استان خوزستان پرداخته است. این پژوهش با جمع‌آوری داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای و پرسش‌نامه از 50 متخصص حوزۀ ورزش و برنامه‌ریزی شهری در استان خوزستان و با استفاده از روش دلفی و ماتریس اثرات متقابل (میک‌مک)، به دنبال شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر توسعۀ این مفهوم در منطقه بوده است. نتایج این پژوهش نشان داد که از میان 20 شاخص کلیدی مؤثر بر شهر دوستدار ورزش در توسعۀ شهری خوزستان، 12 عامل به‌عنوان متغیرهای اصلی با بالاترین تأثیرگذاری و کمترین تأثیرپذیری شناسایی شدند. وجود الگوهای ورزشی موفق، همکاری بین سازمان‌های مرتبط و تنوع و جذابیت برنامه‌های ورزشی به‌ترتیب مهم‌ترین زیرشاخص‌های با تأثیر مستقیم و غیرمستقیم بر توسعۀ شهری بودند. در مجموع، نتایج کلی این پژوهش نشان داد که استان خوزستان در حوزۀ شهر دوستدار ورزش در وضعیت مطلوبی قرار دارد. بااین‌حال، یافته‌های این تحقیق می‌تواند به‌عنوان یک راهنمای ارزشمند برای تصمیم‌گیران، برنامه‌ریزان و سرمایه‌گذاران عمل کند تا با اتخاذ تدابیر مناسب، آینده‌ای روشن‌تر برای این شهر رقم بزنند.
 

کلیدواژه‌ها

ورزش

شهر دوستدار ورزش

توسعۀ شهری

MICMAC

استان خوزستان

موضوعات

• برنامه ریزی در بخش های شهری و روستایی

---

مراجع

1.  

   1. آزادی، ا؛ رحیمی، ق؛ و نظری، ر. (1401). ارائۀ مدل نقش ورزش بر توسعۀ پایدار ایران. مدیریت دانش، 3(2)، 23-34.
   2. ابوطالبی، م؛ رحیمی، ق؛ و نظری، ر. (1401). ارائۀ مدل مفهومی نقش ورزش بر توسعۀ پایدار ایران. رویکردهای نوین در مدیریت ورزشی، 10(39)، 195-212.
   3. تقوایی، م؛ پیرالو، ح؛ و شفیعی، م. (1402). تحلیل مهم‌ترین شاخص‌‌های رویکردهای مدیریتی مؤثر در توسعۀ شهری (مطالعۀ موردی: بندرکنگان). جغرافیا (فصلنامۀ علمی انجمن جغرافیایی ایران)، 21(79), 151-173.
   4. حج‌فروش، ش؛ و سرایی، م.ح. (1403). امکان‌سنجی مسیرهای دوچرخه‌سواری و تأثیر آن بر ایجاد شهر دوستدار دوچرخه مطالعۀ موردی: جاده سلامت در شهر یزد. مجلۀ شهر پایدار، 7(1)، 39-56.
   5. حجتی، ن؛ ذبیحی، ح؛ و سعیده‌زرآبادی، ز.س. (1401). واکاوی مفهوم توسعۀ شهری در گذر زمان و تبیین ابعاد و مؤلفه‌های آن. فصلنامۀ جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 12(49)، 36-51.
   6. زنگنه‌شهرکی، س؛ نظری، م؛ و امیرفخریان، س.(1400). اولویت‌بندی راهبردهای توسعۀ شهری؛ مطالعۀ موردی: شهر رشت. چشم‌انداز شهرهای آینده،2(3)(7)، 91-105.
   7. شوهانی، ن؛ دارابی، س؛ و کریمی‌آغچه، ر. (1403). شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر در ایجاد شهر دوستدار ورزش با رویکرد دیمتل فازی (مطالعۀ موردی: منطقۀ 20 شهر تهران). فصلنامۀ علمی برنامه‌ریزی و توسعۀ محیط شهری، 17(5)،65-82.
   8. صفاری، م؛ و لطیفی‌فرد، م. (1397). مدل شهر دوستدار فعالیت بدنی با رویکرد شهرهای فعال، جوامع فعال، شهروندان فعال. مطالعات مدیریت ورزشی (پژوهش در علوم ورزشی)، 10(48 )، 89-112.
   9. عبدالهی، م.ح؛ ابوالحسینی، ع؛ و ساعتچیان، و. (1403). تحلیلی بر مزایای استفاده از دوچرخه به‌عنوان وسیله حمل‌و‌نقل عمومی با هدف توسعۀ پایدار. مدیریت توسعۀ پایدار در ورزش، 13(13)، 149-175.
   10. فروحی‌تملی، م.ر؛ محرم‌زاده، م؛ ایمان‌زاده، م؛ و اسکندری‌دستگیری، س. (1402). ارائۀ مدل تحقق شهرهای فعال و دوستدار ورزش با تأکید بر سیاست‌گذاری باز مدیریت شهری در ایران براساس مدل پارادایمی. مدیریت و توسعۀ ورزش، 12(2)، 99-118.
   11. قائدی، ع؛ غفوری، ف؛ و کارگر، غ.ع. (1395). بررسی نقش ورزش قهرمانی بر شاخص‏های توسعۀ اجتماعی. فصلنامۀ علمی پژوهش‌های کاربردی در مدیریت ورزشی، 5(1)، 35-47.
   12. کریمی، ج؛ عباسی، ه؛ و عیدی، ح. (1398). تبیین جامعه‌شناختی پیامدهای اجتماعی مشارکت در ورزش براساس نظریة داده بنیاد. پژوهش در ورزش تربیتی، 7(16 )، 285-306.
   13. کریمی، ج؛ عباسی، ه؛ و عیدی، ح.(1400). پیاده‌سازی فرهنگ ورزشی سلامت‌محور از طریق شاخص‌های اجتماعی. نشریۀ فرهنگ و ارتقاء سلامت، ۵ (۴)، ۵۱۲-۵۱۷.
   14. نظری، ل؛ و کیانی، م.س. (1400). رفتارهای دوستدار محیط‌‌ زیست شهری در فضاهای عمومی فرهنگی- ورزشی در استان‌های کشور. فصلنامۀ مطالعات توسعۀ پایدار شهری و منطقه‌ای، 2(4)، 119-137.
   15. ویسیا، ا؛ حسینی‌سیاه‌گلی، م؛ و دامن‌باغ، ص. (1403). تحلیلی بر شاخص‌های شهر دوستدار کودک با تأکید بر فضاهای ورزشی کودک (مطالعه موردی: شهر اهواز). جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، 22(3)، 341-368.
   16. Cervero, R. (2020). Urban development on railway-served land: Lessons and opportunities for the developing world. WORKING PAPER. UCB-ITS-VWP-2009.1-32.
   17. Cury, R., Kennelly, M., & Howes, M. (2023). Environmental Sustainability in Sport: A Systematic Literature Review.  Sport Manag. Q., 23, 13–37.
   18. Deelen, J. C. C. (2019). Space for sport: The interplay between the physical environment, intrapersonal factors and sports participation (Doctoral dissertation, Utrecht University).
   19. El-Barmelgy, M., & El-Khateb, M. (2020). Developing and increasing open spaces by using smart growth approach applied to Zagazig city-Egypt. J Eng Appl Sci, 67(2), 275-293.
   20. Faragó, B. (2024). Competitiveness indicators of sports cities in Central-Eastern Europe. Theoretical and empirical researches in urban management, 19(1), 30-53.
   21. Fleming, T., Sutcliffe, K., Lucassen, M., Pine, R., & Donkin, L. (2022). "Serious games and gamification in clinical psychology". Comprehensive Clinical Psychology, 10, 77-90.
   22. Gilchrist, P., & Wheaton, B. (2016). Lifestyle and adventure sport amongst In: Green K, Smith A, editors. Routledge handbook of youth sport. London: Routledge, 186–200.
   23. Huang, D., Tian, M., & Yuan, L. (2023). Sustainable design of running friendly streets: Environmental exposures predict runnability by Volunteered Geographic Information and multilevel model approaches. Sustainable cities and society, 89, 104336.
   24. Kouthouris, C., Zafeiroudi, A., Georgomanos, S., & Kontogianni, E. (2021). Enhancing active living and physical exercise through environmentally friendly policies in urban areas. Physical Culture and Sport, 91(1), 47-58.
   25. Lee, H. C., & Ha, M. K. (2022). A study on the development of childcare environment in urban low-rise residential areas based on child-friendly city. Journal of the Architectural Institute of Korea, 38(12), 25-33.
   26. Lim, D., & Park, S. (2023). A study of measures for sustainable sport. Sustainability, 15(17), 12732.
   27. Lim, S. (2022). The impact of attracting a mega-sport facility on the development of a small town: A case study on taekwondowon in Muju, South Korea. Sustainability, 14(11), 6694.
   28. Lindsey, I., & Darby, P. (2019).Sport and the Sustainable Development Goals: Where is the policy coherence? International Review for the Sociology of Sport, 54(7), 793-812.
   29. Millington, R., Giles, AR., van Luijk, N., & Hayhurst, LM. (2022). Sport for sustainability? The extractives industry, sport, and sustainable development. Journal of Sport and Social Issues, 46(3), 293-317.
   30. Patkaibende, A. (2023). Key characteristics of family-friendly cities. Theoretical and Empirical Researches in Urban Management, 18(1), 74-84.
   31. Qiu, L. Y., & He, L. Y. (2018). Bike sharing and the economy, the environment, and health-related externalities. Sustainability, 10(4), 1145.
   32. Rémillard-Boilard, S., Buffel, T., & Phillipson, C. (2021). Developing age-friendly cities and communities: Eleven case studies from around the world. International journal of environmental research and public health, 18(1), 133.
   33. Roeling, K. (2023). Provincial Government Sport Expenditure and the Effects on Crime. September 2018. International Journal of Health Promotion and Education56(2), 237-247.
   34. Sallis, JF., Bowles, HR., Bauman, A., Ainsworth, BE., Bull, FC., Craig, CL & Bergman, P. (2019). Neighborhood environments and physical activity among adults in 11 countries. American Journal of Preventive Medicine, 36(6), 484-90
   35. Schipperijn, J. (2017). A Northern European perspective on creating more activity friendly cities. Preventive Medicine, 103(Supplement), S3-S4.
   36. Smith, A. (2018). The development of “Sports-city” zones and their potential value as tourism resources for urban areas.  Plan. Stud.18, 385–410.
   37. Van Den Berg, L., Braun, E., & Otgaar, A. (2002). Sports and City Marketing in European Cities; Routledge: London, UK.
   38. Wang, X., Qiao, G., & Lu, Y. (2024). Sustainable development of non‐mega international sports events in a small town: Social impacts, residents' attitudes, and leveraging role of local government. International Journal of Tourism Research, 26(4), e2699.
   39. Yuniastuti, E., & Hasibuan, H. S. (2019). Green open space, towards a child-friendly city (A case study in Lembah Gurame Park, Depok City, Jakarta Greater Area, Indonesia). In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 328, 1, p. 012016). IOP Publishing.
   40. Zakirova, Y., & Bilalova, I. (2021). Spatial planning techniques for forming the urban environment in the friendly city concept. In IOP Conference Series: Materials Science and Engineering (Vol. 1079, No. 3, p. 032029). IOP Publishing.