بررسی نقش کارست‌های ‌نمکی در زمین ریخت‌شناسی شمال شهرستان میامی در استان سمنان

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

غلامرضا مقامی مقیم ¹

مرتضی روحانی ²

احمد امیری ³

¹ دانشیار ژئومورفولوژی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران

² کارشناس آب های سطحی، اداره مدیریت منابع آب شهرستان اسفراین،اسفراین،ایران

³ کارشناس آب های زیرزمینی، اداره مدیریت منابع آب شهرستان اسفراین،اسفراین،ایران

https://doi.org/10.22067/jgrd.2024.83940.1316

چکیده

کارست‌های نمکی در اثر انحلال سازندهای نمکی توسط آب به وجود می‌آیند. علی‌رغم وجود اشکال متنوع کارست نمکی در ایران و اهمیت آنها در پروژه‌های عمرانی، مطالعۀ قابل توجهی در مورد آنها انجام نشده است. مطالعۀ این کارست‌ها برای جلوگیری از خطرات احتمالی و افزایش اطلاعات علمی در زمینۀ کارست‌های نمکی ضروری به نظر می‌رسد. در این پژوهش با استفاده از مطالعات میدانی و تصاویر ماهواره‌ای کارست‌های نمکی شمال شهرستان میامی در استان سمنان مطالعه شد. نتایج این مطالعات نشان داد تحت تأثیر دیاپیریسم نمکی، ناهمواری‌های ویژه‌ای در این منطقه ایجادشده که سن تقریبی آن‌ها به دورۀ میوسن می‌رسد. در این ناهمواری‌ها تحت تأثیر فرایندهای تکتونیکی و فرسایشی کارست‌های متنوع نمکی شکل گرفته که می‌توان آنها را در غالب کارن‌های نمکی، چاله‌های بسته، حفره‌های زیرزمینی و اشکال ناشی از فرایندهای هیدرولوژیکی طبقه‌بندی نمود. کارن‌های نمکی متنوع‌ترین اشکال کارستی هستند که در بیشتر قسمت‌های منطقه پراکنده شده‌اند. پولژه‌ها وسیع‌ترین و دولین‌ها تیپیک‌ترین اشکال مربوط به چاله‌های بسته هستند که در تاقدیس گیلان در قسمت میانی منطقه مشاهده می‌شوند. در بین حفره‌های زیرزمینی غارها ناشناخته‌ترین و پونورها فراوان‌ترین اشکال می‌باشند. دره‌ها و چشمه‌های نمکی اشکال هیدرولوژیکی هستند که در امتداد رودخانه کالشور به وجود آمده‌اند. با توجه به تنوع اشکال کارستی و غالب بودن سازندهای تبخیری می‌توان کارست‌های نمکی منطقه را در ردیف کارست‌های‌کامل قرار داد. این کارست‌ها توپوگرافی ویژه‌ای به منطقه بخشیده و با ایجاد هزار دره و بدلند ریخت‌شناسی آن را از سرزمین‌های مجاورخود متمایز نموده‌اند.
 

کلیدواژه‌ها

کارست نمکی

دیاپیریسم نمکی

رودخانۀ کالشور

شهرستان میامی

موضوعات

• جغرافیای طبیعی و بر نامه ریزی محیطی

---

مراجع

1. بهنیافر، ا؛ قنبرزاده، ه؛ و فرزانه، ع. (1388).ویژگی‌های ژئومورفولوژیک توده کارستی اخلمد در دامنه‌های شمالی ارتفاعات بینالود. جغرافیا و توسعه، شماره 14، 121-140.
2. پروین، ح. (1375). رسوب‌شناسی. چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
3. خیام، م. (1370). ژئومورفولوژی اقلیمی و دینامیک خارجی. چاپ اول، تبریز: انتشارات نیا(نیما سابق).
4. زمردیان، م. ج. (1394). مبانی ژئومورفولوژی (2) کلیماتیک ژئومورفولوژی، ژئومورفولوژی اقلیمی و دینامیک بیرونی. مشهد: انتشارات جهاددانشگاهی.
5. سایت پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور . http://www.ngdir.ir
6. سازمان زمین‌شناسی کشور. نقشۀ زمین‌شناسی1:100000 میامی.
7. شریف، م؛ و حمزه، س. (1400). بررسی تأثیر سد گتوند بر تغییرات شوری خاک و پوشش گیاهی اراضی پایین دست سد با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و سنجه‌های طیفی. فصلنامۀ علوم محیطی، (4) 19، 225-248.
8. عفیفی، م.ا؛ و قنبری، ع. (1388). بررسی جاذبه‌های ژئوتوریستی گنبدهای نمکی لارستان مطالعه موردی گنبد نمکی کرموستج. فصلنامۀ جغرافیای طبیعی، 2(6) ، 31-48.
9. قبادی، م.ح. (1386). زمین‌شناسی مهندسی کارست. همدان: انتشارات بوعلی‌سینا.
10. قدری، م. ‌ر؛ و مقامی‌مقیم، غ.ر. (1397). نقش عوامل هیدرودینامیک در پیدایش و تحول پدیده‌‌های کارستی (کوه اشکوت، محمودآباد، شمال‌غرب ایران). نشریۀ جغرافیا و توسعه،16(50)، 75-94.
11. قدری، م. ‌ر. (1402). فرهنگ غارشناسی فیزیکی (ریخت‌شناسی غار و فرایندهای غارزایی). تهران: انتشارات فرهنگ صبا.
12. کریمی‌وردنجانی، ح.(1389). هیدرولوژی کارست (مفاهیم و روش ها).شیراز: ارم شیراز.
13. محمودی، ف. (1391)، ژئومورفولوژی ساختمانی. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
14. مقامی‌مقیم، غ .ر.(1395). طبقه‌بندی اشکال کارستی حوضه درپرچین براساس مدل‌های سویچ، والتهام، هراک و کماتینا. نشریۀ جغرافیا و توسعۀ ناحیه‌ای، (1) 14، 207-223.
15. مقامی‌مقیم، غ.ر؛ و نویدطلب، ا. (1397). بررسی تأثیرات دیاپیریسم نمکی شرق شهرستان شاهرود، در خط آهن شاهرود- مشهد. جغرافیا و مخاطرات محیطی، (1)7 ، 37-55.
16. مقامی‌مقیم، غ.ر. (1399). مطالعۀ تأثیرات دیاپریسم نمکی در ژئومورفولوژی شمال شرقی شهرستان شاهرود. مجلۀ آمایش جغرافیایی فضا،10(36)، 15-30.
17. منجزی، س؛ مؤمنی، م؛ نجارچی، م؛ منجزی، ن؛ و حسونی‌زاده، ه. (1401). شبیه‌سازی توزیع شوری به علت کارست نمکی فعّال درسد گتوند با استفاده از سیستم داینامیک و تعیین پارامترهای مؤثر بر مقدار شوری. پژوهش‌های چینه‌نگاری و رسوب‌شناسی، 38(1)، 67-98.
18. ولایتی، س؛ و خانعلیزاده ف.(1390). بررسی رابطۀ ساختارهای تکتونیکی و اشکال کارستی (مطالعۀ موردی حوضۀ آبریز کارده). فصلنامۀ علمی-پژوهشی انجمن جغرافیایی ایران، دور جدید سال نهم، شماره 31، زمستان 1390، 171-189.
19. وزارت نیرو، 1383، دستورالعمل آماده‌سازی محیط نمایشی عوارض .
20. هاشمی‌حیدری، م؛ جلیلی‌قاضی‌زاده، م.ر؛ احسانی، م؛ احمدی، ا؛ و محجوب، د. (1398). شبیه‌سازی عددی و بررسی آزمایشگاهی انحلال کارست نمکی در مخازن سدها. مهندسی عمران (فنی و مهندسی مدرس)، 19(5 )، 221-235.

21. Ford, d.c., & William, pw. (2007). karst Hydrogeology and Geomorphology. john Wiley andsons, Ltd, the atrium, southern, chichester, England.
22. Huggett, R. (2007). Fundamentals of Geomorphology. Routledge Taylor & Francis Group, New York, Second Edition. P 483.
23. Jiri, B., Filippi, M., Zare, M., & Mayo, A. (2017). Hydrogeology of salt karst under different cap soils and climates (Persian Gulf and Zagros Mts., Iran). International Journal of Speleology. 46. 303-320. 10.5038/1827-806X.46.2.2109.
24. Jackson, P.A., & Talbot, C. J. (1986). " External shapes, strain rates, and dynamics of salt structures," Geological Society of America Bulletin, No. 3, pp. 305-323.

 

 

25. Navidtalab, A., & MaghamiMoghim, G.R. (2020). Climate, lithology, and tectonics interaction in shaping a hazardous salt karst: A case from the middle–late Miocene (?) evaporite succession of NE Iran. Geomorphology. 356. 107067. 10.1016/j.geomorph.2020.107067.
26. Perrin J., Pierre-Y., & Zwahlen F. (2003). Epikarst storage in a karst aquifer: a conceptual model based on isotopic data, Milandre test site, Switzerland. Journal of Hydrology. 279, 1–4. 106-124
27. Veni, G. (1999). A geomorphological strategy for conducting environmental impact assessments in karst areas. Geomorphology, 31(1-4), 151-180. https://doi.org/10.1016/S0169-555X(99)00077-X
28. Waltham, F., & Bell, M. (2005). Sinkholes and Subsidence, Springer Verlag, Berlin Heidelberg, New York (Ed.)
29. R.A. L.(1997). Aglobal review of solutional weathering forms on quartz sandsyones earth seience, v.47, pp.137-160
30. Milanovic, P. J. (1981). Karst hydrogeology. Colorado, CO: Water Resources Publications.