بیان جغرافیایی پایداری محلات شهری مبتنی بر تحلیل چند معیاره فضایی نمونه موردی: کلانشهر مشهد

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، دانشگاه اصفهان،اصفهان،ایران

2 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.22067/geography.v18i1.85182

چکیده

اهداف: توسعه پایدار شهری یک مفهوم چندلایه است که عوامل و متغیرهای مختلفی در آن تاثیرگذار است. به­منظور بررسی میزان پایداری محلات شهر مشهد، نیاز به بررسی همه جانبۀ عوامل مختلف اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی، بعنوان مهمترین ستون­های پایداری است. هدف این پژوهش در گام نخست معرفی یک روش ارزیابی و رتبه­بندی فضایی از مدل­های تصمیم­گیری چندمعیاره است. و در گام دوم رتبه بندی پایداری محلات شهر مشهد با استفاده از شاخص­ها و متغیرهای مختلف و ارایه سناریوهای چندگانه جهت برنامه ریزی درجهت حرکت به سمت شهر پایدار است. روش: روش تحقیق این مقاله توسعه­ای است.این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیلی به بررسی وضعیت پایداری محلات شهر مشهد پرداخته است. اطلاعات مورد نیاز در این تحقیق از دو طریق پرسشنامۀ  و اطلاعات دستگاه­های اجرایی، بویژه شهرداری مشهد جمع آوری شده اند. و با رویکرد تصمیم گیری چند معیاره فضایی(مدلAHP و OWA) وضعیت پایداری محلات شهر مشهد تعیین شده است. یافته ها/ نتایج: یافته های تحقیق نشان داد که طیف­های مختلفی از میزان پایداری محلات شهری با استفاده از مدل OWA تولید شده است. و مدیران قبل از هرگونه عملیات اجرایی می توانند گزینه های مختلف منتج از مدل بر خلاف بسیاری از مدل­ها که تک سناریو هستند، را ارزیابی کرده و فرایند تصمیم­سازی را آسان می کند. در این تحقیق شاخص پایداری کلی محلات در سناریوی کاملا بدبینانه مورد ارزیابی قرار گرفت. بر اساس این سناریو محلات سرشور،جنت(منطقه 8) مجیدیه، و نقویه(12) و احمدآباد(14) از محلات با پایداری بسیار قوی و محله­های کشاورز(منطقه5)، فدک(5)، امیرالمومنین(13) و نوید(منطقه15) از محلات با پایداری بسیار ضعیف در بین محلات مشهد می باشد. نتیجه گیری: ناپایداری شهرها یکی از مهمترین موضوعات جهانی است، که لازم است با توجه به ماهیت و پیچیدگی عوامل ،تحلیل­های جامع و متناسب با آن انجام گیرد. مساله داده­ها و شاخص­سازی برای پایداری مهمترین چالش در حوزه مطالعات توسعه پایدار است. شهر مشهد از جمله شهرهایی است که بدلیل شرایط رشد سریع و توسعه بی برنامه در حاشیه خود مشکلات فراوانی را در ابعاد پایداری ایجاد کرده است که در صورت در نظر نگرفتن هر یک از آنها مشکلات جبران ناپذیری را بوجود خواهد آورد. لذا ضروری است که با جمع آوری اطلاعات و پایش عملیاتی اقدامات در حوزه برنامه ریزی و مشارکت مردم، زمینه شهر پایدار را فراهم نماید.تعیین شاخص­های بومی شهر پایدار همراستا با استانداردهای جهانی، محلات در معرض ناپایداری شدید و اولویت گذاری مدیران شهری می تواند کمک زیادی به رشد و ارتقاء شاخص­های شهر پایدار نماید.

عنوان مقاله [English]

Geographic Expression of Urban Neighborhood Sustainability Based on Spatial Multi Criteria Analysis Case Study: Mashhad MetropolisGIS

نویسندگان [English]

  • Hossein Aghajani 1
  • Masoud Taghvaei 2
2 University of Isfahan
چکیده [English]

Aims: Sustainable urban development is a multilayered concept that is influenced by various factors and variables. In order to evaluate the sustainability of Mashhad neighborhoods, it is necessary to consider all socio-economic, environmental and environmental factors as the most important pillars of sustainability. The purpose of this study is to introduce a spatial evaluation and ranking method of multi-criteria decision-making models. The second step is to rank the sustainability of Mashhad neighborhoods using different indices and variables and to present multiple scenarios for planning the direction of sustainable city.Method: The research method of this article is developmental. This research is a descriptive and analytical one that investigates the sustainability status of Mashhad neighborhoods. The information required in this study was collected through a questionnaire and information from the executive agencies, especially the municipality of Mashhad. And the spatial multi-criteria decision-making approach (AHP and OWA model) has determined the sustainability status of Mashhad neighborhoods.Results / Findings: The findings showed that different spectra of urban neighborhood sustainability were produced using OWA model. And prior to any implementation, executives can evaluate different model options, unlike many single-scenario models, and facilitate the decision-making process.In the Neutral and Half Risk scenario model, the highest rank of neighborhoods is based on all sustainability criteria including Razi, Shariati and Shahed (Zone 10), Jahed Shahr and Sadeghiyeh (12), Ershad and Kouye Doctora. (1) Onsory (8) and Agha Mostafa Khomeini (5) and the most unstable neighborhoods include the neighborhoods of the Shahid Maghoul, Kenehbist and Mehdi Abad (5), the Motahari (2). The overall sustainability index of neighborhoods was also evaluated in a completely pessimistic scenario. Based on this scenario, neighborhoods of Sarshour and Jannat (Zone 8), Felestin and Sajjad (1), Majidiyeh and Naghavieh (12), Daneshjou(11) and Ahmadabad(14) of the most stable Keshavarz neighborhoods (5), Fadak, Amir al-Momenin (2) and Navid (15) are among the poorest neighborhoods in Mashhad.