اولویت بندی راهکارهای مدیریت بهینۀ منابع آب کشاورزی از دیدگاه کارشناسان کشاورزی (مطالعۀ موردی استان آذربایجان غربی- شهرستان بوکان، بخش سمینه)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه ارومیه

چکیده
اهداف: مدیریت آب شامل عملیات برنامه ­ریزی، توسعه، توزیع و مصرف بهینۀ منابع آب تحت مقررات و سیاست معین است که می ­تواند نقش مؤثری در استفادۀ بهینه از آن داشته باشد. تحقیق حاضر بر آن است که مسائل و مشکلات مدیریت آب در بخش کشاورزی را شناسایی کند و راهکارهای لازم را برای حل آن­ها ارائه دهد.
روش: روش تحقیق براساس هدف توصیفی و تحلیل می باشد. روش جمع­ آوری اطلاعات اسنادی و میدانی بوده و برای جمع­ آوری اطلاعات از ابزار پرسش­نامه با طیف پنج گزینه‌ای لیکرت (خیلی کم، کم­، متوسط، زیاد و خیلی زیاد) استفاده شد. جامعۀ آماری تحقیق کارکنان جهاد کشاورزی شهرستان بوکان می­ باشد. متغیرهای تحقیق در چهار بخش طبقه ­بندی گردید؛ عوامل بحران آب، تهدیدات و فرصت­های بحران آب، عوامل با اهمیت در مدیریت آب و راهکارهای مدیریت آب.
یافته­ ها: نتایج نشان داد در بخش عوامل بحران آب، بهره­ برداری نامناسب از منابع با میانگین 33/4 مهمترین عامل، در بخش تهدیدات بیابان­زایی با میانگین4/4 مهمترین تهدید، در بخش فرصت­های بحران آب انگیزۀ تغییر الگوی کشت محصولات کشاورزی با میانگین 35/4 و با ضریب تغییرات 74/17 مهمترین فرصت، در بخش مهمترین مؤلفه مدیریت، الگوی کشت با میانگین 53/4 و در بخش راهکارها گسترش روش­های آبیاری تحت فشار با میانگین تأثیرگذاری 46/4 مهمترین راهکار بدست آمد.

کلیدواژه‌ها


1. حافظ نیا، م. (1389)، مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: انتشارات سمت.
2. حجی پور، م؛ ذاکری نیا، م؛ ضیائی, ع. ن و حسام، م. (2015). مدیریت تقاضای آب در بخش کشاورزی و تأثیر آن بر منابع آب دشت بجنورد به کمک اتصال مدل‌های MODFLOWو WEAP. پژوهش‌های حفاظت آب و خاک. شماره 4، جلد 22.‎ 101-85.
3. حسین زاده، ج؛ کاظمیه، ف؛ جوادی، ا و غفوری، ه. (1392). زمینه‌ها و سازوکارهای مدیریت آب کشاورزی در دشت تبریز. فصل‌نامة دانش آب و خاک. دورة 23، شمارة 2، 98-85.
4. رضایی‌زمان، م؛ مرید، س؛ دلاور، م. (1392). ارزیابی اثرات تغییر اقلیم بر متغیرهای هیدروکلیماتولوژی حوضة سیمینه رود. مجلة آب و خاک. شمارة (6). 1259-1247.‎
5. سامانی، م.‌ (1387). مدیریت منابع آب و توسعة پایدار. دفتر مطالعات زیربنایی، معاونت پژوهشی، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی‌.
6. سلیمی فرد، خ و مصطفایی دولت آباد، خ. (1352). بکارگیری برنامه‌ریزی آرمانی تصادفی در مدیریت منابع آب. نشریة آب و خاک، علوم و صنایع کشاورزی. جلد 27، شمارة 2، 282-251.
7. شهرکی، ج و محسنی، س. (1392) کاربرد تصمیمگیری چندمعیاره تعاملی در تخصیص بهینة منابع آب، مطالعة موردی: شهرستان یزد. فصل‌نامة علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب. شمارة 12، سال سوم، 117-107.
8. کارآموز، م، رضاپور طبری، م؛ کراچیان، ر. (1383). بهره‌برداری تلفیقی از منابع آب سطحی و زیرزمینی در جنوب تهران: کاربرد مدل‌های الگوریتم ژنتیک و شبکة عصبی مصنوعی. اولین کنفرانس مدیریت منابع آب، انجمن علوم و مهندسی منابع آب ایران. دانشگاه تهران، صص31-21.
9. محمودی، ل. (1393). بررسی و مطالعة هیدرو اقلیم حوضة آبریز سیمینه‌رود با تأکید بر سیل خیزی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد مخاطرات طبیعی. دانشگاه سیستان و بلوچستان. ایران.
10. مرتضی‌نژاد، م؛ یعقوبی، ج؛ ستوده نیا، ع و داغستانی، م. (1351). راهکارهای بهینه‌سازی مدیریت منابع آب در شبکة آبیاری از دیدگاه آببران، مطالعة موردی: شبکة آبیاری دشت قزوین. مجلة مهندسی منابع آب، (15)،77-69.
11. مهردادی ، ن؛ جعفری، ح؛ هدایتی، ا. (1394). آمایش سرزمین و مدیریت منابع آب؛ آمایش منابع به جای آمایش فعالیت‌ها. فصل‌نامةعلوم و تکنولوژی محیط زیست. شمارة 17، 86-66.
12. ناصری، م؛ نوذری، ح؛ مهدوی، ش. (1395). شبیه‌سازی رواناب دو حوضة سیمینه‌رود و زرینه رود با استفاده از نرم‌افزارHMS-HEC (مطالعة موردی: حوضة دریاچة ارومیه). ششمین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار. دی ماه 1395. مؤسسة آموزش عالی مهر اروند. تهران، صص 25-17.
13. هدایتی‌آقمشهدی، ا؛ جعفری، ح؛ مهردادی، ن؛ فهمی، ه؛ فرشچی، ه و زاهدی، س. (1394). آمایش سرزمین و مدیریت منابع آب، آمایش منابع به جای آمایش فعالیت‌ها (مطالعة موردی: حوضة آبخیز خزر). مجلة علوم و تکنولوژی محیط زیست، 17 (3)، 86-.66
14. Azaiez, M. N. (2002). A model for counjunctive use of ground and surface water with opportunity costs. European Journal of Operation Research, 143(3), 611-624.
15. Boakye, M. K., & Akpor, O. B.(2012). Community participation in water resources management in South Africa. International Journal of Environmental Science and Development, 3(6), 511-516.
16. Chereni, A. (2007). The problem of institutional fit in integrated water resources management: A case of Zimbabwe’s Mazowe catchment. Physics and Chemistry of the Earth, 32(15-18), 1246-1256.
17. Diaz, F.J., O’Geen, A.T., Dahlgren, R. A. (2012). Agricultural pollutant removal by con-structed wetlands: implications for water management and design. Agricultural Water Management, 104, 171-183.
18. He, L., Huang, G.H., Lu, H.W. (2008). A simulation-based fuzzy chance-constrained programming model for optimal groundwater remediation under uncertainty. Advances in Water Resources, 31(12), 1622-1635.
19. Labadie, J. W. (2004). Optimal operation of multi-reservoir system: State of the art review. Journal of Water Resources Planning and Management, 130(2), 93-111.
20. Lee, C. S., & Wen, C. G. (1996). Application of multiobjective programming to water quality management in a river basin. Journal of Environmental Management, 47, 11-26.
21. Ortega, W. M., Rodriguez, V., Martineza, R.M., Rivero, J. M., Camara-Zapatab, T., Mestre, F., & Garcia- Rodriguez-Ortega, W. M., Martinez, V., Rivero, R. M., Camara-Zapata, J. M., Mestre, T., & Garcia-Sanchez, F. (2017). Use of a smart irrigation system to study the effects of irrigation management on the agronomic and physiological responses of tomatoplants grown under different temperatures regimes. Agricultural Water Management, 183(31), 158-168.
22. Panigrahi, P., Srivastava, A. K., & Huchche, A. D. (2012). Effects of drip irrigation regimes and basin irrigation on Nagpur mandarin agronomical and physiological performance. Agricultural Water Management, 104, 79-88.
23. Ponce-Hernandez, R. (2002). Land degradation assessment in dry lands: Approach and development of a methodology framework. Rome: FAO.
24. Tan, Q., Huang, G., & Cai, Y. P. (2011). Radial interval chance-constrained programmingfor agricultural non-point source water pollution control under uncertainty. Agricultural Water Management, 98 (10), 1595-1606.
25. Van Veen, D. H., Kreutzwiser, R. D., & de Loë, R. C. (2003). Selecting appropriate dispute resolution techniques: A rural water managment example. Applied Geography, 23, 89-113.
26. Zhang, Y. M., Lu, H.W., Nie, X.H., Heb, L., & Du, P. (2014). An interactive inexact fuzzy bounded programming approach foragricultural water quality management. Agricultural Water Management 133, 104-111.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.