Journal of Geography and Regional Development

Assessing Earthquake Risk and Urban Sprawl from the Perspective of Passive Defense Using Electre and Entropy Models (Case Study: Tabriz Metropolis)

Document Type : Research-Case Study

Authors

Kioumars Maleki 1
MohammadrRaza Pourmohammadi 2

1 Postdoctoral Researcher in Geography and Urban Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran

2 Professor of Geography & Urban Planning Department, Faculty of Planning and Environmental Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran

https://doi.org/10.22067/jgrd.2025.91104.1504
Abstract
By studying the records of past and contemporary environmental threats, especially in connection to seismic risk management, it appears that the current crisis management is not sufficient to deal with the deleterious outcomes of natural disasters or alleviate their devastating effects. It seems that passive defense measures can make an effective and significant contribution to the consolidation of the defense chain. The stability and resistance of residential centers to hazards are of particular importance, especially in urban areas, which due to their population density, are the hub of services offered to their own population and adjacent areas. Therefore, efficient urban development and inclusion of new ideas for urban development and city defense planning are vital to achieve the goals of urban defense. The present study has a descriptive-analytical design and uses library and field resources, with an emphasis on the principles of passive defense and identification of components (including an analysis of about 50 indicators) of vulnerability and risk zoning. They can be grouped in 4 main categories: natural, physical, social and economic components. According to the experts, seismic vulnerabilities are detected and explored to manage the risk from a defense perspective. In this article, informed by a fundamental study, the expert views are collected and subjected to analysis based on the Electre and Shannon entropy models. The related database was drawn in the ArcGIS software. Ultimately, region 2 (196,507 people and an area of 2,053.26 hectares) of Tabriz was found to have the lowest vulnerability and region 10 (187,958 people with an area of 1,044.66 hectares) had the highest vulnerability according to the model output, and the urban sprawl in the city was found to be dispersed.

Keywords

Passive Defense
Earthquake
Urban Sprawl
Electre
Shannon Entropy
Tabriz Metropolis
Subjects
  1. ابلقی، ع.ر. ( 1384). مجلۀ هفت شهر. سازمان عمران و بهسازی شهری، 56(19-18)، زمستان و بهار، صص 132.
  2. اصغری‌زمانی، ا. (1379)، پژوهشی در روند حاشیه‌نشینی در ایران، نمونه موردی: شهر تبریز. پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه تبریز.
  3. پورمحمدی، م.ر؛ و ملکی، ک. (۱۳۹۵). پدافند غیرعامل؛ استراتژی‌های توسعه و امنیت منطقه شهری. چاپ اول. تهران: انتشارات مؤسسه نشر شهر با همکاری معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران.
  4. پورمحمدی، م.ر؛ و ملکی ک. (۱400). پدافند غیرعامل و استراتژی‌های توسعه و امنیت منطقۀ شهری. چاپ دوم (ویرایش جدید همراه با اضافات). تبریز: انتشارات فروزش.
  5. حبیب، ف. (1385). کندوکاوی در معنای شکل شهر. نشریۀ هنرهای زیبا، 25(25)، پیاپی 749 ،5-14.
  6. حسین‌زاده‌دلیر. ک؛ ملکی، ک؛ شفاعتی. آ؛ و حیدری‌فر. م.ر. (۱۳۹۱)، پدافند غیرعامل و توسعۀ پایدار شهری با تأکید بر کاربری‌های تهدیدپذیر کلان شهر تبریز از منظر جنگ. نشریۀ جغرافیا و پایداری محیط دانشگاه رازی کرمانشاه، 2(5)،1-24.
  7. حسین‌زاده، ر. (1395). آینده‌پژوهی تغییرات فیزیکی کالبدی شهرهای بزرگ با رویکرد توسعۀ پایدار شهری (مورد مطالعه: شهر ارومیه). رسالۀ دکتری تخصصی جغرافیا، گرایش برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام‌نور، مرکز تحصیلات تکمیلی، تهران.
  8. حیدری، م . (1397). ارزیابی آسیب‌پذیری بافت های شهری از خطر زلزله (مطالعه ی موردی: بافت قدیم شهر زنجان). مهندسی جغرافیایی سرزمین, 2(3), 101-115. شهر زنجان). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 2(3)، 101-115.
  9. دروئو، م. (1371). جغرافیای انسانی. جلد 2. (سهامی. س، مترجم). چاپ اول، تهران: نشر رازین.
  10. دفتر تقسیمات سیاسی استانداری استان آذربایجان شرقی (1402).
  11. رهنما، م.ر؛ و عباس‌زاده، غ.ر. (1387). اصول، مبانی و مدل‌های سنجش فرم کالبدی شهر. چاپ اول، مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی.
  12. عبدالهی، م. (1383) مدیریت بحران در نواحی شهری. چاپ سوم. تهران: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
  13. علیدوستی. س. (1371). کاربرد مدیریت بحران در کاهش ضایعات زلزله. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  14. عمرانی، ب. (1385)، بررسی زلزله‌های تاریخی و زلزله‌نگاری در تبریز. مجموعه مقالات اولین همایش ملی مدیریت بحران زلزله در شهرهای دارای بافت تاریخی، دانشگاه یزد، صص 10-27.
  15. غضبان، ف. (1381). زمین‌شناسی زیست‌محیطی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  16. فاضل، س؛ تقوایی، م؛ و محمودزاده، ا. (1396). پهنه‌بندی آسیب‌پذیری لرزه‌ای شهری با استفاده از مدل ANP مطالعۀ موردی: شهر نجف‌آباد. دوفصلنامۀ علمی پژوهشی مدیریت بحران، 6(1)، پیاپی 11، بهار و تابستان، 121-132.
  17. قنبری، ا؛ سالکی‌ملکی، م.ع؛ و قاسمی، م. (1392). پهنه‌بندی میزان آسیب‌پذیری شهرها در مقابل خطر زمین‌لرزه (نمونه موردی: شهر تبریز). جغرافیا و مخاطرات محیطی، 2(5)، 21- 36.
  18. لحمیان، ر؛ غلامی، غ. (1398). برنامه‌ریزی بهینۀ اسکان موقت شهری در حوادث طبیعی (مطالعه موردی: شهر ساری). فصلنامۀ علمی-پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 9(2)، 793-806.
  19. مجتهدزاده، غ.ح. (1383). برنامه‌ریزی شهری در ایران. چاپ پنجم، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
  20. محمدپور، ت؛ شمس، م؛ و ملک‌حسینی، ع. (1402). سنجص وضعیت مناطق شهری از نظر ابعاد توسعۀپایدار (مطالعه موردی: مناطق شهری کرمانشاه). فصلنامۀ نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 16(1)، 22-39.
  21. مرادی، غ.ر؛ خواجه، ا.ر؛ حاجی‌زا، پ؛ و دهقانیان، م. (1403). آسیب‌شناسی طرح‌های توسعۀ شهری بوشهر از منظر حق به شهر با تأکید بر ضوابط تفکیک اراضی مسکونی. فصلنامۀ نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 16(2)، 155-181.
  22. ملکی، ک. (1400). تبیین و ارائه الگوی کالبدی-فضایی توسعه شهری در پهنه های خطر زلزله (مورد مطالعه: کلان شهر کرمانشاه). رسالۀ دکتری تخصصی رشتۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیا، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، مرکز تحصیلات تکمیلی تهران.
  23. ملکی، ک. (1404). شبکۀ تهدید و حلقۀ مخاطره در بحران زلزله با رویکردی بر پدافند غیرعامل در برنامه‌ریزی کاربری اراضی چندمنظوره (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز). طرح پسادکتری رشتۀ جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدۀ برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، در دست انجام.
  24. نورالهی، ح؛ سلیمانی، ع؛ برزگر، ا؛ و علیدوستی، ع. (1392). ارزیابی میزان حساسیت دارایی‌ها و پهنه‌های شهری با استفاده از تحلیل اندرکنشی با رویکرد برنامه‌ریزی شهری. مدیریت بحران، 2(2)، 33-41.
  25. Ebert, A., Karle, N., & Stein, A. (2008). Urban social vulnerability assessment using object-oriented analysis of remote sensing and GIS data: A case study for Tegucigalpa, Honduras. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences (Vol. XXXVII, (Part B7) pp. 1307–1311).
  26. Elshehabi, O. (2015). Rootless hubs: Migration, urban commodification and ‘the right to the city’ in the GCC. In A. Khalaf, O. AlShehabi, & A. Hanieh (Eds.), Transit states: Labour, migration & citizenship in the Gulf (pp. 101–131). Pluto Books.
  27. Moehle, J., Barkley, C., Bonowitz, D., Karlinsky, S., Maffei, J., & Poland, C. (2009). The resilient city: A way of thinking about preparedness, mitigation, and rebuilding. Proceedings of the 2009 NZSEE Conference (pp. 1–10). New Zealand Society for Earthquake Engineering.
  28. Murgante, B., Borruso, G., & Lapucci, A. (Eds.). (2009). Geocomputation and urban planning. Springer.
  29. Rashed, T., Weeks, J., Couclelis, H., & Herold, M. (2017). An integrative GIS and remote sensing model for place-based urban vulnerability analysis. In V. Mesev (Ed.), Integration of GIS and remote sensing (pp. 57–84). Wiley.
  30. United Nations International Strategy for Disaster Reduction (UN/ISDR). (2005). *Proceedings of the World Conference on Disaster Reduction, 18-22 January 2005, Kobe, Hyogo, Japan*. United Nations.
Send comment about this article
Enter Name.
Enter a valid email address.
Enter a vaid affiliation.
Enter comments (At leaset 10 words)
CAPTCHA Image
Enter Security Code Correctly.

Home

Submit Manuscript

Contact Us