همزمانی سردچال‌های جوی عرض‌های میانه و رودبادهای سطح پایین در تداوم بارش‌های روزانۀ غرب و شمال ‌غرب ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جغرافیا- دانشگاه رازی

2 دانشگاه رازی کرمانشاه

چکیده

با هدف آشکارسازی نقش همزمانی سردچال‌های جوی و رودبادهای سطح پایین در تداوم بارش‌های روزانۀ غرب و شمال‌غرب ایران، از نقشه‌های ارتفاع ژئوپتانسیل، ضخامت جو، تاوایی، سرعت قائم هوا (امگا)، رطوبت ‌ویژه، بادمداری و نصف‌النهاری مرکز اروپایی و پایگاه داده‌های مرکز ملی پژوهش‌های جوی استفاده شده است. داده‌های روزانۀ بارش نیز برای دورۀ 2014-1995 از سازمان هواشناسی کشور دریافت شده‌اند. از روش نیتو و روبیتا برای شناسایی سردچال و معیار بونر برای رودباد سطح پایین استفاده شده است. نتایج نشان‌داد که از مجموع دوره‌های بارشی، شصت مورد با سردچال‌های جوی ارتباط مستقیم دارند. این سردچال‌ها از نظر موقعیت مکانی در سه منطقه شرق دریای مدیترانه، خاورمیانه و شرق دریای سیاه قرار داشتند. بیشترین فراوانی وقوع این پدیده مربوط به فصل زمستان و با یک بیشینه در ماه ژانویه شناسایی شد. در بررسی طول عمر این سیستم‌ها، مشخص گردید که سردچال‌های با تداوم دو روز، بیشترین ماندگاری را دارا می‌باشند و در روزهای وقوع پدیده سردچال، رودبادهای سطح پایین در 58 رخداد آن‌ها را همراهی کرده‌اند. رودبادهای سطح پایین با تشدید همگرایی در سطوح زیرین جو، از یک سو شرایط را برای تشدید واگرایی بالایی ناشی از پدیده سردچال و از سویی دیگر افزایش انتقال رطوبت را فراهم می‌سازند، بطوری که تشدید رودبادهای سطح پایین، تشدید ناپایداری حاصل از پدیده سردچال را به دنبال دارد. محاسبۀ مقدار انتقال رطوبت جوی نشان داد که اقیانوس هند و بعد از آن به ترتیب اقیانوس اطلس، دریای مدیترانه، دریای سرخ، دریای عرب و دریای سیاه، منابع اصلی رطوبت دوره‌های بارشی ناشی از سردچال هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات