##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

هادی راستی سیداسکندر صیدایی حمید برقی فرامرز بریمانی

چکیده

اهداف: درک ماهیت و پویایی اقتصادی در نواحی حاشیه ­ای و روستایی کشورهای کمتر توسعه‌یافته  که از عوامل متعددی ازجمله شرایط اکولوژیک به‌شدت متأثراند، نه‌تنها نیازمند آگاهی از تغییرات محیطی و ساختاری است، بلکه مستلزم آگاهی از اثرهای نهادهای تصمیم­ گیری و اهداف آن‌‌ها و تغییرات فضایی حاصل از آن نیز است؛ ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر ردیابی و ساخت رابطه­ های فضایی بین کنشگران انسانی و غیرانسانی (طبیعی و فنی) در زمینۀ سازگاری اقلیمی نخل خرما به‌منظور توسعۀ کارکردی اقتصاد نخلداری در ناحیۀ مکّران ایران است.


روش: این پژوهش مبتنی بر روش ترکیبی (راهبرد متوالی-تغییرپذیر) است. جامعة آماری شامل 17493 بهره­ بردار ساکن در روستاهای ناحیۀ مکران و 32 نفر کارشناس است. برای نمونه ­گیری از روش هدفمند- احتمالی و برای تعیین اندازۀ نمونه در مرحلۀ کیفی، از معیار «کفایت اطلاعات» و در مرحلۀ کمّی از معیار «نمایندگی (معرف‌بودن)» با کمک روش کوکران استفاده شده است. اندازۀ نمونه در مرحلۀ کیفی 111 نفر بهره ­بردار خرما و 16 کارشناس بود. در مرحلۀ کمّی 376 بهره­ بردار و 32 کارشناس به پرسش‌نامۀ کمّی پاسخ دادند. نوع تحلیل ترکیبی، تحلیل ترکیبی متوالی براساس راهبرد کیفی-کمّی متوالی بود. داده­ های کیفی با نرم‌افزار NVIVO  و داده­ های کمّی با روش­های آماری در محیط نرم­ افزار SPSS پردازش و تحلیل شدند. در مرحلۀ نهایی، تحلیل و استنتاج داده ­ها براساس استدلال لاتور (1987) با روش ترجمه انجام شد.


یافته ­ها/نتایج: رابطه ­های فضایی گوناگونی بین کنشگران انسانی و غیرانسانی برقرار شده‌اند یا درحال‌شکل‌گیری هستند. براساس این رابطه­ های فضایی، نخل خرما، موقعیت جغرافیایی، اقلیم، بهره ­بردار، دولت (سازمان جهاد کشاورزی)، سرمایه، آب و زمین، به‌ترتیب بازیگران کلیدی و مؤثر در چگونگی سازگاربودن یا سازگارشدن نخل خرما در ناحیة مکران محسوب می­شوند.


نتیجه‌گیری:  نتایج تحقیق حاکی از آن است که هریک از کنشگران دارای میدان نیرویی هستند که همدیگر را تحت‌تأثیر نیروی خود قرار داده‌اند و در حالتی از فشار و واکنش در چگونگی سازگاری اقلیمی نخل خرما نقش و ماهیت یافته ­اند؛ ازاین‌رو، نخل خرما رابطه­ هایی متقابل از نوع رابطه­ های قدرت در مفهوم فشار-مقاومت با موقعیت جغرافیایی و کنشگران اقلیمی دارد که به ‌وسیلۀ بهره­ بردار، سرمایه، دولت، زمین و آب میانجیگری می­ شود.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

رابطه های فضایی, کنشگران (انسانی و غیرانسانی), سازگاری اقلیمی, نخل خرما, ناحیه مکران

مراجع
1. پودینه، ا.، دلبری، م.، حقیقت‌جو، پ.، و امیری، م. (1394). تحلیل مکانی تغییرات بارش با درنظرگرفتن متغیرهای ارتفاع و فاصله از دریا (مورد: استان سیستان‌وبلوچستان). پژوهش¬های جغرافیای انسانی، 47(4)، 636-607.
2. پیشرو، ح.، مهدوی، م.، و عزیزی، پ. (1389). نقش نخيلات در توسعة پايدار روستايي شهرستان دشتستان. جغرافياي انساني، 2(3)، 163-145.
3. سازمان جهاد کشاورزی استان سیستان‌وبلوچستان. (1395). سالنامة آماری (کشاورزی)، زاهدان: معاونت برنامه¬ریزی و اقتصادی.
4. سلیقه، م.، بریمانی، ف.، و اسمعیل‌نژاد، م. (1387). پهنه¬بندی اقلیمی استان سیستان‌وبلوچستان. جغرافیا و توسعه، 6(12)، 116-101.
5. سینگ، ج.، و دیلون، ا. (1374). جغرافیای کشاورزی (س. دهقانیان، ع. کوچکی، و ع. کلاهی اهری، مترجمان). مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
6. شریف¬زاده، ر.، و مقدم¬حیدری، غ. (1394). از ساخت اجتماعی معرفت تا ساخت جمعی واقعیت: لاتور در مقابل بلور. فصلنامة روش¬شناسی علوم انسانی، 21(83)، 120-93.
7. شورچه، م. (1396). مکتب¬های جغرافیایی. تهران: انتشارات پرهام نقش.
8. غفاری، ع.، قاسمی، و.، و دپائو، ا. (1394). پهنه¬بندي اقلیم کشاورزي ایران با استفاده از روش یونسکو. زراعت دیم ایران، 4(1)، 95-63.
9. مهدی¬زاده، م.، و توکل، م. (1386). مطالعات علم و فناوری: مروري بر زمينه¬هاي جامعه¬شناسي فناوري. دوفصلنامة برنامه و بودجه، 105، 124-85.
10. مؤسسة تحقيقات جنگل‌ها و مراتع کشور. (1394). تعيين قلمرو جغرافيايي محدوده¬هاي بياباني ايران. تهران: انتشارات سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج کشاورزي.
11. نجار سلیقه، م. (1385). مکانیزم¬های بارش در جنوب شرق کشور. مجلة پژوهش¬های جغرافیایی، 55، 13-1.
12. وزارت جهاد کشاورزی. (1395). آمارنامة کشاورزی. تهران: معاونت برنامه¬ریزی و اقتصادی.
13. وودز، م. (1390). جغرافیای روستایی (فرایندها، واکنش¬ها و تجربه¬های بازساخت روستایی) (م. ر. رضوانی، و ص. فرهادی، مترجمان). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
14. AL-Abbad, A., Al-Jamal1, M., Al-Elaiw1, Z., Al-Shreed, F., and Belaifa, H. (2011). A study on the economic feasibility of date palm cultivation in the Al-Hassa Oasis of Saudi Arabia. Journal of Development and Agricultural Economics, 3(9), 463-468.
15. Bosco, F. J. (2006). Actor-network theory, networks and relational approaches in human geography. In S. Aiken, & G. Valentine (Eds.), Approaches to human geography (pp. 136-46). London, England: Sage.
16. Callon, M., & Latour, B. (1981). Unscrewing the big Leviathan: how actors macrostructure reality and how sociologists help them to do so. In K. Knorr-Cetina, & A. Cicourel (Eds.), Advances in social theory: Towards an integration of Micro- and Macrosociologies (pp. 277–303). London, England: Routledge and Kegan Paul.
17. FAO. (2002). Reporting the agricultural economy. New York, NY: United Nations.
18. FAO. (2012). Reporting the agricultural economy. New York, NY: United Nations.
19. FAO. (2014). Reporting the agricultural economy. New York, NY: United Nations.
20. FAO. (2016). Reporting the agricultural economy. New York, NY: United Nations.
21. Harvey, D. (1996). Justice, nature and the geography of difference. Oxford, England: Blackwell.
22. Latour, B. (1987). Science in action. Milton Keynes: Open University Press.
23. Latour, B. (1988). The pasteurization of France. Cambridge, MA: Harvard University Press.
24. Latour, B. (1993). We have never been modern. Cambridge, MA: Harvard University Press.
25. Latour, B. (1996). On actor-network theory: A few clarifications. Soziale Welt 4(47), 369-381.
26. Latour, B. (1999). Pandora’s hope. London: Harvard University Press.
27. Loutfy I. (2010). Degradation of date palm trees and date production in Arab countries: Causes and potential rehabilitation. Australian Journal of Basic and Applied Sciences, 4(8), 3998-4010.
28. Muller, M. (2015). A half-hearted romance? A diagnosis and agenda for the relationship between economic geography and actor-network theory (ANT). Progress in Human Geography, 39(1), 65–86.
29. Muller, M., & Schurr, C. (2016). Assemblage thinking and actor-network theory: Conjunctions, disjunctions, Transactions of the Institute of British Geographers 41(3), 217-229.
30. Mumtaz Baloch, A., & Gopal Thapa, B. (2014). Agricultural extension in Balochistan, Pakistan: Date palm farmers’ access and satisfaction. Journal of Mountain Science, 11(4), 1035-1048.
31. Murdoch, J. (2006). Post-structuralist geography: A guide to relational space. London, England: SAGE.
32. Ruming, K. (2009). Following the Actors: Mobilising an actor-network theory methodology in geography. Journal of Australian Geographer, 40(4), 451-469.
33. Shabani, F, Cacho, O & Kumar, L. (2016). Effects of climate change on economic feasibility of future date palm production: An integrated assessment in Iran. Journal of Human and Ecological Risk Assessment, 22(5), 1268-1287.
34. Shabani, F., Kumar, L., & Taylor, S. (2012). Climate change impacts on the future distribution of date palms: A modeling exercise using CLIMEX. Journal of PLoS One, 7(10), 1-12.
35. Shabani, F., Kumar, L., & Taylor, S. (2014). Projecting date palm distribution in Iran under climate change using topography, physicochemical soil properties, soil taxonomy, land use, and climate data. Theoretical and Applied Climatology, 118 (3), 553–567.
ارجاع به مقاله
راستیه., صیدایی س., برقی ح., & بریمانی ف. (2020). ردیابی و ساخت رابطه های فضایی بین کنشگران در اقتصاد نخلداری: سازگاری اقلیمی نخل خرما در ناحیۀ مَکُّران. جغرافیا و توسعه ناحیه ای, 17(2), 292-259. https://doi.org/10.22067/geography.v17i2.80828
نوع مقاله
علمی- پژوهشی