##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

سید علی موسوی نور حمید رضا وارثی جمال محمدی

چکیده

 اهداف: رشد شهرنشینی و تمایل جمعیت­ های انسانی به محیط­ های شهری، بستر با اهمیت شدن مفهوم زیست­ پذیری شهری را بیش از پیش فراهم ساخته است. زیست­ پذیری شهری یکی از مبانی اساسی توسعۀ پایدار شهری و همچون سکه دارای دو رو می ­باشدکه یک روی آن معیشت است و روی دومش پایداری بوم شناختی است. پژوهش حاضر با هدف سنجش زیست­ پذیری مناطق بیست ودوگانه کلان­شهر تهران با استفاده از مدل­های تصمیم ­گیری چندمعیاره می­ باشد.


روش: پژوهش حاضر از نظر روش شناختی با توجه به اهداف موضوع از نوع کاربردی و به لحاظ روش توصیفی- تحلیلی است. برای گردآوری اطلاعات از روش اسنادی کتابخانه­ ای و میدانی استفاده شده است. با توجه به ابعاد و شاخص­های مد نظر در موضوع و مبانی نظری پرسش­نامۀ طراحی شده برای محققان و متخصصان، برخی از شاخص­ ها و ابعاد پس از عبور از صافی پرسش­نامۀ اولیه مرحله پیش آزمون در پرسش­نامه نهایی به کار رفتند.


يافته­ ها/ نتايج: نتایج این پژوهش نشان داد در تمامی مناطق مناطق بیست و دو گانۀ کلان­شهر تهران؛ شرایط زیست­ پذیری یکسان نیست و بین مناطق از نظر تفاوت شاخص زیست­ پذیری تفاوت معناداری دیده می­ شود. به طوری که که رتبه ­بندی مناطق بیست و دو گانۀ کلان­شهر تهران با تکیه بر مدل ویکور نشان داد که منطقۀ 1 با بیشترین میزان زیست­ پذیری با اتخاذ کمترین میزان ویکور(0) در جایگاه نخست و منطقۀ 3 با میزان ویکور(62/0) و منطقۀ 2 با میزان ویکور(71/0) به ترتیب در جایگاه­های اول تا سوم قرار گرفتند. در مقابل مناطق 20، 19، 17، 15، 18،16 با اتخاذ بیشترین میزان ویکور محاسبه شده در جایگاه­های آخر قرار گرفتند.


نتيجه­ گيري: شهرنشینی مهار نشده، امروزه یکی از مهم­ترین عوامل تشدید کنندۀ مخاطرات و کاهش دهندۀ زیست­ پذیری در کلان­شهر تهران می باشد و رشد جمعیت و به تبع آن تمرکز، ترافیک، رشد کالبدی و دست­ اندازی شهر بر اراضی پیرامونی و حریم شهری خود بستر تحریک و تشدید مخاطراتی چون شکل­ گیری جزایر گرمایی، گازهای گلخانه­ ای و غیره را فراهم آورده است.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

توسعۀ پایدار شهری, تحلیل مسیر, زیست پذیری, مدل های تصمیم گیری چندمعیاره, مناطق 22 کلان شهر تهران

مراجع
1. ابراهیم¬زاده، ع؛ بریمانی، ف؛ نصیری، ی. (1383). حاشيه¬نشيني: ناهنجاري¬هاي شهري و را ه¬كارهاي تعديل آن، موردشناسي: كريم آباد زاهدان. دو فصل¬نامة جغرافيا و توسعه، 2 (3)، 143-121.
2. ادیبی سده، م؛ کشاورز، ز. و قنبری، م. (1393). بررسی شاخص¬های کیفیت زندگی در نواحی روستایی، مطالعة موردی: دهستان¬های بخش مرکزی شهرستان اردستان استان اصفهان. مجلة مطالعات و پژوهش¬های شهری و محله¬ای دانشگاه اصفهان.، 6 (22)، 182-163.
3. افشارکهن، ج.؛ بلالی، ا.؛ قدسی، ع. (1391). بررسی ابعاد اجتماعی مسألة کنترل ترافیک شهری، مورد مطالعه: مشهد. مجلة مطالعات شهر، 2 (4)، 90-59.
4. بازوندی، ف؛ شهبازی، م. (1393). نقش سرزندگی در ایجاد تصویر ذهنی شهروندان و میزان بهره¬گیری از فضای شهری (مطالعة موردی: پیاده¬راه خیابان سپهسالار تهران). دو فصل¬نامة پژوهش¬های منظر شهر، 1 (1)، 43-33.
5. بندر آباد، ع. (1390). شهر زیست¬پذیر از مبانی تا معنا. چاپ اول. تهران: انتشارات آذرخش.
6. بندرآباد، ع؛ و احمدی¬نژاد، ف. (1392). ارزیابی شاخص¬های کیفیت زندگی با تأکید بر اصول شهر زیست-پذیر در منطقة 22 تهران. مجلة پژوهش و برنامه¬ریزی شهری، 5 (16)، 74-55.
7. خراسانی، م. ا. (1391). تبیین زیست¬پذیری روستاهای پیرامون شهری با رویکرد کیفیت زندگی، مطالعة موردی شهرستان ورامین. رسالة دکتری. دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
8. ساسان¬پور، ف؛ تولایی، س؛ جعفری اسدآبادی، ح. (1393). قابلیت زیست¬پذیری شهرها در راستای توسعة پایدار شهری، مورد مطالعه: کلان¬شهر تهران. فصل¬نامة علمی – پژوهشی و بین¬المللی انجمن جغرافیای ایران، 12 (42)، 157-129.
9. ساسان¬پور، ف؛ تولایی، س؛ و جعفری اسدآبادی، ح. (1394). سنجش و ارزیابی زیست¬پذیری شهری در مناطق بیست و دو گانة کلان¬شهر تهران. فصل¬نامة برنامه¬ریزی منطقه¬ای، 5 (18)، 42-27.
10. ساسان¬پور، ف؛ موحد، علی؛ لطیفی، ا. (1396). تحلیل قابلیت زیست¬پذیری در مناطق کلان شهر اهواز. فصل¬نامة جغرافیای اجتماعی شهری، 4 (1)، 44-23.
11. سلیمانی مهرنجانی، م؛ تولایی، س؛ رفیعیان، م؛ زنگانه، ا. و فرخی¬نژاد، ف. (1395). زيست¬پذيري شهري: مفهوم، اصول، ابعاد و شاخص¬ها. پژوهش¬های جغرافیای برنامه¬ریزی شهری، 4 (1)، 50-27.
12. علی اکبری، ا؛ و اکبری، م. (1396)، مدل¬سازی ساختاری تفسیریِ عوامل مؤثر بر زیست پذیری کلان¬شهر تهران. فصل¬نامة برنامه¬ریزی و آمایش فضا، 21 (1)، 31-1.
13. فلاح منشادی، ا. (1394). تحلیل و بررسی اقدامات لازم برای اجرایی شدن حمل و نقل یکپارچه شهری در کلان¬شهرها؛ نمونة موردی: شهر تهران. فصل¬نامة پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 6 (20)، 98-83.
14. قربانی، ر؛ و نوشاد، س. (1387). راهبرد رشد هوشمند در توسعة شهري اصول و راهکارها. فصل¬نامة جغرافیا و توسعه، 6 (12)، 180-163.
15. مرکز آمار ایران. (1390). سال¬نامة آماری سال 1391.
16. مرکز آمار ایران. (1395). نتایج سرشماری نفوس و مسکن سال 1395.
17. مهدیزاده، ج. (1382). برنامه¬ریزی راهبردی توسعة شهری (تجربیات اخیر جهانی و جایگاه آن در ایران). معاونت شهرسازی و معماری وزارت مسکن و شهرسازی.
18. ویلر، ا. (1393). برنامه¬ریزی برای پایداری: ایجاد جامعة زیست¬پذیر، متعادل و اکولوژیک. (ترجمه، م. جمعه¬پور و ش. احمدی). تهران: نشر علوم اجتماعی.

19. Bricker, S. H., Anks, V. J., Galik, G., Tapete, D., & Jones, R. (2017). Accounting for groundwater in future city visions. Land Use Policy, 18 (69), 618-630.
20. Busquets, F., & Correa, J. (Eds) (2006). Cities: 10 lines - A New Lens for the Urbanistic Project. Cambridge, US: Harvard University.
21. Cities P. L. U. S. (2003). A sustainable urban system: The long term plan for greater Vancouver. Vancouver, Canada: Cities PLUS.
22. CLC. (2014). Livable and sustainable cities, a framework. Singapore : Centre for Liveable Cities Singapore.
23. Department of Economic and Social Affairs. (2014). World urbanization prospects. New York: United Nation publication.
24. Godschalk, D. (2004). Land Use Planning Challenges: Coping with Conflicts in Visions of Sustainable Development and Livable Communities. Journal of the American Planning Association, 70 (1), 5-13.
25. Hora, E. A. (2014). Factors that affect Women Participation in Leadership and Decision Making Position. Asian Journal of Humanity, Art and Literature, 1 (2), 97-118.
26. Howley, P., & Scott, M., & Redmondb, D. (2009). Sustainability versus liveability: An investigation of neighbourhood satisfaction. Journal of Environmental Planning and Management, 52(6), 847-864.
27. Kennedy, R. J., & Buys, L. (2010). Dimension of livability: A tool for sustainable cities. Paper presented at SB10mad Sustainable Building Conference, Madrid, Spain. Retrieved from http:// www. irbnet. de/ daten/ iconda/ CIB17095. pdf
28. Landry, Ch. (2000). Urban Vitality: A new source of urban competitiveness. Prince Claus Fund Journal, ARCHIS issue "UrbanVitality / Urban Heroes".
29. Larice, M.Z. (2005). Great neighborhoods: the livability and morphology high density neighborhoods in urban north America. PHD in City and Regional Planning, University of California, Berkeley.
30. Lennard, SH., & Lennard, HL. (1995). Liveable Communities Ties Observed. Carmel: Gondolier Press.
31. Masika, R., Haan, A., & Baden, S. (1997). Urbanization and urban poverty: A gender analysis. report prepared for the gender equality unit, Swedish international development cooperation agency (Sida). Brighton, England: Institute of Development Students.
32. Nel, E., & Goldman, I. (2005). A framework for monitoring and evaluation pro–poor local economic development. report prepared for the World Bank-Netherlands Partnership Program evaluating and dissemination experiences in local economic development (LED) program, investigation of pro-poor LED in south Africa. Retrieved from http:// siteresources. worldbank. org/ INTLED/ Resources/ 339650-1144099718914/ProPoorMEExecSum.pdf.
33. Norris, T., & Mary, P. (2000). The health community’s movement and the coalition for healthier cities and communities. Public Health Reports, 115(2), 118-124.
34. Oberlink, M. R. (2008). Opportunities for creating livable communities. Washington: AARP public policy Institute. Retrieved from https:// www.aarp.org/ content/ dam/ aarp/ livable-communities/ old-learn/ planning/ in-brief-opportunities-for-creating-livable-communities- 2008-aarp.pdf.
35. Radcliff, B. (2001). Politics, markets and satisfaction: The Political economy of human happiness. American Political science Review, 95(4), 939-952.
36. Satu Shammi, A. (2014). An examination of the livability of dense urban neighborhoods in DhakaThe impacts of urban planning (Unpublished doctoral dissertation). University of Hong Kong, Hong Kong.
37. Scarpino, G. (2007). The Resilience Resilience and Urban Aboriginal Women. Native Social Work Journal, 6(6), 33-55.
38. Siedentop, S., & Fina, S. (2008). Urban sprawl beyond growth: From a growth to a decline Perspective on the Cost of Sprawl. Paper presented at the 44th ISCOCARP Congress, China, Dalin.
39. Southworth, M. (2003). Measuring the livable city. Built Environment, 29(4), 343-354.
40. The Sustainable Development Solutions Network. (2012). A Framework for Sustainable Development . Retrieved from http://unsdsn.org/wp-content/ uploads/ 2014/02/121220-Draft-Framework-of-Sustainable-Development1.pdf .
41. Timmer, V., and Nola- Kate, S. (2005). The Livable city. Canada: Internationl center for sustainable cities. Retrieved from http:// publications.gc.ca/ collections/ Collection/Iu92-4-6-2004E.pdf.
42. United Nations. (2005). World Urbanization Prospects: The 2005 Revision. UN: United Nations publications. Retrieved from http:// citeseerx. ist. psu. Edu/ viewdoc/download?doi=10.1.1.445.9975&rep=rep1&type=pdf.
43. Van Kamp, I., Leidelmeijer, K., Marsman, G., & Hollander, A. (2003). Urban environmental quality and human well-being Towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study. Landscape and Urban Planning, 65 (1), 5-18.
44. Victorian competition and efficiency commission & Department of the Treasury and Finance. (2008). A state of liveability: an inquiry into enhancing Victoria's liveability: Victorian Competition and Efficiency Commission's final report: Victorian government response. Melbourne, Australia: Department of Treasury and Finance. Retrieved from https:// www.dtf.vic.gov.au/ sites/ default/files/2018-02/enhancing-victorias-liveability-inquiry.pdf.
45. Wheeler, S.M. (2000). Planning sustainable and livable cities. London, UK: Routledge.
46. Wheeler, S.M. (2013). Planning for sustainability: Creating Livable, Equitable, and Ecological Communities. London, UK: Routledge.
ارجاع به مقاله
موسوی نورس. ع., وارثیح. ر., & محمدیج. (2019). کاربرد مدل های تصمیم گیری چندمعیاره در سنجش زیست پذیری مناطق کلان شهر تهران. جغرافیا و توسعه ناحیه ای, 16(2), 269-243. https://doi.org/10.22067/geography.v16i2.72686
نوع مقاله
علمی- پژوهشی